Czarne — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Czarne, po niemiecku Hammerstein, leżało na pograniczu Pomorza i Prus Zachodnich i przez stulecia było miastem na wskroś protestanckim. Nabożeństwa ewangelickie wprowadzono tu około 1550 roku. 🟡 Podawany rok 1645 jako data utworzenia samodzielnej parafii luterańskiej nie ma w rekordzie źródła — udokumentowane są tu daty 1610 i 1676. 📌 Dzieje tutejszego kościoła to opowieść o czterech budowach i jednej rozbiórce. W 1610 roku luteran wydalono z fary i nabożeństwa przenieśli na ratusz. Własny zbór postawili w 1676 roku — na miejskim rynku, z amboną, chrzcielnicą i organami. Odbudowywali go w 1716 i 1755 roku, a ostatni raz w 1819; ten czwarty kościół poświęcono 30 maja 1819 roku, stał pod patronatem magistratu i miał dwa dzwony oraz organy o dwunastu głosach. Przetrwał do 1945 roku, kiedy go rozebrano. Parafia — w wykazach prowadzona jako „Hammerstein und Wehnershof” — liczyła u schyłku XIX wieku około 4390 dusz, około dwustu chrztów i trzydziestu trzech ślubów rocznie, a należała do diecezji człuchowskiej, obejmującej trzynaście parafii od Barkowa i Białego Boru po Debrzno i Sapolno. Najstarsze zachowane księgi ewangelickie Czarnego sięgają 1755 roku. Liczby pokazują skalę tej społeczności. W 1868 roku miasto liczyło 2517 mieszkańców — wyłącznie niemieckich — w tym 2054 ewangelików i 228 katolików, resztę stanowili Żydzi; osobno wieś rycerska Czarne miała 63 domy, 268 ewangelików i 85 katolików. Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku wykazał w samym mieście 2957 mieszkańców: 2476 e…