Zebrdowo — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz leży we wsi Zebrdowo, przy drodze na południe od domu numer 8, na działce numer 64. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Gardeja na lata 2020–2023 wymienia nieczynny cmentarz ewangelicki z końca XIX wieku, położony we wsi przy drodze. W programie zapisano, że jest nieczytelny w terenie, zalesiony, zaniedbany i zachowany szczątkowo. Zebrdowo, po niemiecku Seubersdorf, w dokumentach Seyfrisdorf, leży w gminie Gardeja, w powiecie kwidzyńskim. Do kościoła chodziło się w dwie strony: ewangelicy do Gardei, katolicy do Szynwałdu, po niemiecku Groß Schönwalde, który leżał w innym powiecie prowincji. Duchownych ewangelickich wymienia się w Gardei od 1555 roku. Stary kościół, za ciasny i grożący zawaleniem, rozebrano z wyjątkiem wieży. W dniu 29 maja 1729 roku położono kamień węgielny pod dzisiejszą, gotycką świątynię, a poświęcono ją w jedenastą niedzielę po Trójcy Świętej 1731 roku. Kościół był pod patronatem królewskim; miał trzy dzwony i organy o 13 głosach, zbudowane w 1649 roku. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył we wsi 143 mieszkańców: 133 ewangelików i 10 katolików. Osobno spis wykazuje obszar dworski: 221 mieszkańców, w tym 208 ewangelików i 13 katolików. Te liczby podaje *Słownik geograficzny*, który opisuje Zebrdowo jako dobra rycerskie o powierzchni 958 hektarów, z czego 462 przypadały na rolę orną, 71 na łąki, a 130 na las. Dobra razem z folwarkiem liczyły według Słownika 14 domów i 41 dymów, czyli gospodarstw domowych. Osobno wymieniony folwark…