Elbląg — kościół NMP (Marienkirche, ob. Galeria EL)
Elbing, Marienkirche
- Rok powstania
- 1246
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- Elbląg M.
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Dawny kościół dominikanów pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny — Marienkirche — należy do najstarszych budowli Elbląga. Konwent założono około 1239 roku na mocy przywileju mistrza krajowego zakonu krzyżackiego Hermana Balka, a budowę murowanego prezbiterium podjęto wkrótce po 1246 roku. Nawę południową wzniesiono w połowie czternastego wieku; po pożarze z 1504 roku przekształcono ją w dwunawową halę i taki kształt świątynia zachowała do dziś. Obecnie mieści się w niej Centrum Sztuki Galeria EL. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego (tom II, 1881) fundację dominikanów w Elblągu potwierdził w 1242 roku legat papieski Wilhelm; na ołtarzu piwowarów w kościele Najświętszej Marii Panny odczytano datę 1300, za czasów polskich tutejsi dominikanie należeli do prowincji polskiej, a w 1513 roku dokument obok przeora podpisało dwudziestu ojców. Już w 1523 roku rada miejska Elbląga zakazała dominikanom głoszenia kazań i dotychczasowego nocnego dzwonienia. Do pierwszych reformatorów Elbląga należał według Harnocha Mathias Bienwald ze Śląska, karmelita z Gdańska, którego elblążanie wezwali w 1525 roku; w 1526 roku zakazano mu głoszenia kazań, a zmarł w 1573 roku jako proboszcz w Hohenstein. Valentina Sarceriusa powołano w 1555 roku na pierwszego pastora ewangelickiego kościoła Mariackiego; z woli biskupa musiał opuścić miasto, ale wezwano go ponownie, gdy Elbląg otrzymał w 1558 roku przywilej religijny. W 1542 roku dwaj ostatni dominikanie przekazali kościół i klasztor rad…
Źródła zewnętrzne
- Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku — kwerenda webowa
- kościół pw. NMP, ob. galeria sztuki EL — Zabytek.pl — audyt workflow
- Agathon Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 412–414 — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. II, hasło „Elbląg” — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Elbing — źródło drukowane
- Atlas Ewangelickiego Pomorza — własny zbiór danych obiektów (analiza konwencji pola nazwa_de na 1225 rekordach) — źródło drukowane
- P. Birecki, „O trzech XIX-wiecznych kościołach ewangelickich Elbląga”, „Studia Elbląskie” XXV (2024) — artykuł naukowy
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- „Elbinger Jahrbuch”, Elbing 1919–1937, s. 1, 107, 13, 155, 166, 217, 218, 242, 46–47, 47, 48, 5, 59, 6, 77–78, 77–80, 79, 89, 91 — źródło drukowane
- „Adreßbuch für Elbing”, Elbing 1912, s. 407 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 409, 409–410, 409–411, 410–411, 411, 411–412, 412, 413 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. II, hasło „Elbląg” — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 28 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 215, 273; t. 2, s. 444, 483; t. 3, s. 767, 801, 830, 903, 951, 1003; t. 4, s. 1033, 1076, 1240, 1261; t. 5, s. 1356, 1487, 1498; t. 6, s. 1553, 1561, 1594, 1660, 1703, 1799; t. 7, s. 1909, 1926, 1927, 1979 — źródło drukowane
- „Neuwieder Intelligenz- und Kreis-Blatt”, 7 czerwca 1847 roku, s. 1 (obraz strony: Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „National-Zeitung” (Berlin), 14 sierpnia 1852 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „National-Zeitung” (Berlin), 24 lipca 1862 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche allgemeine Zeitung” (Berlin), 30 listopada 1884 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Kölnische Zeitung”, 20 stycznia 1886 roku, s. 1 (obraz strony: Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche allgemeine Zeitung” (Berlin), 24 maja 1893 roku, s. 7 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutsche Tageszeitung” (Berlin), 29 kwietnia 1896 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Ostpreußische Zeitung”, 23 lipca 1897 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche allgemeine Zeitung” (Berlin), 24 czerwca 1898 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutsche Zeitung”, 13 lipca 1898 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Leipziger Tageblatt und Anzeiger”, 24 listopada 1899 roku, s. 9 (obraz strony: Sächsische Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Breslauer Zeitung”, 24 stycznia 1912 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 12 sierpnia 1917 roku, s. 7 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Berliner Tageblatt und Handels-Zeitung”, 4 września 1927 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Berliner Börsen-Zeitung”, 30 stycznia 1929 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- K. Urbaniak, „Działalność warsztatu organmistrza Andreasa Hildebrandta w Elblągu i jego okolicach w latach 1711–1725”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 220–222 — artykuł naukowy
- W. Z. Łyjak, „Katalog reklamowy firmy organmistrzowskiej »August Terletzki« z Elbląga (1857–1908)”, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1999, nr 1, s. 51 — artykuł naukowy
- J. Szkolnicka, „Elbląskie chóry kościelne i konfesyjne, towarzystwa śpiewacze w latach 1871–1945”, „Studia Elbląskie” 16, 2015, s. 148, 152, 156 — artykuł naukowy
- W. Zawadzki, „Duszpasterstwo ewangelickie w więzieniu elbląskim w drugiej połowie XIX wieku”, „Zapiski Historyczne” 83, 2018, z. 2, s. 88–89, 95–96 — artykuł naukowy
- B. Skop, „Próby budowy nowego ewangelickiego kościoła we wschodnich dzielnicach Elbląga w pierwszej połowie XX wieku”, „Studia Elbląskie” 26, 2025, s. 112 — artykuł naukowy
- Otto Heuer, „Von den Anfängen der Reformierten Gemeinde in Elbing”, „Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn” 47, 1939, s. 86–101 — artykuł naukowy
- E. G. Kerstan, „Zur Frage der Elbinger Kirchenordnung”, „Elbinger Jahrbuch” 5/6, 1927, s. 1–16 — artykuł naukowy
- Helene Deppner, „Das kirchenpolitische Verhältnis Elbings zum Bischof von Ermland in der Zeit der polnischen Fremdherrschaft”, „Elbinger Jahrbuch” 11, 1933, s. 121–236 — artykuł naukowy
- Edward Carstenn, „Über den Schrein des Hochaltars der Elbinger Marienkirche”, „Altpreußische Monatsschrift” 46, 1909, s. 246–252 — artykuł naukowy
- Hermann Kownatzki, „Berichte aus dem Stadtarchiv Elbing. 2: Die Elbinger Pfarrarchive”, „Elbinger Jahrbuch” 8, 1929, s. 216–224 — artykuł naukowy
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Königsberg), 5 września 1889 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche allgemeine Zeitung” (Berlin), 14 listopada 1894 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Königsberg), 22 października 1904 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- H. Freytag, „Die Preussen auf der Universität Wittenberg und die nichtpreussischen Schüler Wittenbergs in Preussen von 1502 bis 1602”, Leipzig 1903, s. 106 — monografia
- [recenzja, bez podpisu] „Versuch einer Geschichte und Beschreibung der ev. Hauptkirche zu St. Marien in Elbing von G. Döring”, „Neue Preußische Provinzial-Blätter” III, Königsberg 1847, s. 405–409 (Bayerische Staatsbibliothek, Münchener DigitalisierungsZentrum) — artykuł naukowy
- „Hauptkirche zu St. Marien in Elbing” (Nachträge und Berichtigungen), „Neue Preußische Provinzial-Blätter” IV, Königsberg 1847, s. 174–176 (Bayerische Staatsbibliothek, Münchener DigitalisierungsZentrum) — artykuł naukowy
- G. Döring, R. Philippi, „Die alterthümlichen Leichen im Tresor der Marienkirche zu Elbing und die Freundschaft des »Kleinods«”, „Neue Preußische Provinzial-Blätter”, 3. Folge, VII, Königsberg 1861, s. 252–278 (Bayerische Staatsbibliothek, Münchener DigitalisierungsZentrum) — artykuł naukowy
- „Privilegium der Augspurgischen Confessions-Verwandten in Elbing, vom Jahre 1588”, „Preußische Sammlung allerley bisher ungedruckten Urkunden, Nachrichten und Abhandlungen” I, Danzig 1747, s. 92–94 (Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa) — artykuł naukowy
- A. N. Tolckemit, „Elbingscher Lehrer Gedächtniss”, Danzig 1753, s. 7, 21–23, 27–28, 32–43, 51–53, 55–59, 61–62, 64–68, 70–92, 100–101, 104–107, 441 (Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 39 — artykuł naukowy
- A. B. Krupa, „Sytuacja wyznaniowa w województwie elbląskim w latach 1978–1984 w świetle sprawozdania z wizytacji Wydziału do Spraw Wyznań w Elblągu w 1985 roku”, „Studia Elbląskie” XXV, 2024, s. 67 — artykuł naukowy
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 13, s. 89 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.