Susz — kościół (fara, obecnie św. Antoniego z Padwy; Rosenberg)

Z Wikipedii (PL)

Gotycka fara w Suszu (Rosenberg) od czasów Reformacji do 1945 roku była w rękach gminy ewangelickiej, a kazania polskie wygłaszano w niej w latach 1723–1846; po 1945 roku przejęli ją katolicy i dziś jest to kościół świętego Antoniego z Padwy, od 2001 roku sanktuarium. Akta pruskiego starostwa powiatowego w Suszu (Landratsamt Rosenberg) z lat [1758] 1802–1943, 507 jednostek, przechowuje Archiwum Państwowe w Olsztynie (zespół nr 24); na ich obwolutach zachowały się sygnatury dawnego Archiwum Gdańskiego. Według kroniki Harnocha z 1890 roku Susz, po niemiecku Rosenberg, otrzymał przywilej lokacyjny w 1315 roku od prepozyta Henryka z Lüneburga i kapituły pomezańskiej; w nim wymieniono kościół i proboszcza, a w przywileju z 1316 roku występuje tutejszy proboszcz Johannes. Pierwszy kościół spłonął razem z miastem w 1400 roku. Obecny kościół w Suszu, patronatu prywatnego, był murowany razem z wieżą przy północno-zachodniej stronie nawy, pokrytą w 1791 roku gontem; miał trzy dzwony, drewniany strop i rzeźbiony ołtarz. W kościele stała ambona pochodząca częściowo sprzed 1604 roku i bardzo stara granitowa chrzcielnica. W kościele były też rzeźbione organy o dwudziestu rejestrach, zbudowane w 1607 roku. Obrazy na emporach miał kazać namalować w 1532 roku biskup Georg von Polenz. W kościele w Suszu wisiała miedziana tablica w kształcie chorągwi ku pamięci Wilhelma Alberta Schacka von Wittenau, zmarłego w 1731 roku, i stał drewniany pomnik w stylu gotyckim, poświęcony generałowi majorowi…