Markusy — gmina, dom modlitwy i cmentarz mennonicki (Markushof)

Z Wikipedii (PL)

Mennonici z Markus (niem. Markushof) należeli do fryzyjskiej gminy w Jeziorze (Thiensdorf). Po rozłamie wywołanym sporem o dopuszczalność małżeństw mieszanych mniejsza grupa wzniosła w 1791 r. w Markusach własny dom modlitwy i utworzyła samodzielną gminę. Dom modlitwy zniszczyła wielka powódź żuławska 1888 r.; postanowiono wówczas wybudować nową świątynię w Preußisch Rosengart (dziś Rozgart) pod warunkiem scalenia gmin Thiensdorf i Markushof, co nastąpiło w 1888 lub 1890 r. (źródła podają obie daty) wraz z przyjęciem nazwy Thiensdorf-Markushof. Dom modlitwy w Markusach nie zachował się. Cmentarz mennonicki, założony zapewne w końcu XVIII w., leży poza centrum wsi, w jej zachodniej części. Ma plan prostokąta, obwiednię z lip i relikty alej, zachowaną ceglaną część bramy oraz liczne nagrobki: stele z piaskowca, dwa cippusy zwieńczone obeliskami, nagrobek z metalowym ogrodzeniem i tumby. Najstarsze czytelne nagrobki pochodzą z 1856 i 1858 r., ostatnie pochówki odbyły się w styczniu 1945 r. W 2014 r. z odnalezionych nagrobków utworzono na cmentarzu małe lapidarium, a przed wejściem ustawiono tablicę z planem i wykazem pochowanych. Cmentarz należy do najlepiej zachowanych i najstaranniej utrzymanych nekropolii mennonickich na Żuławach. W 1820 r. na 418 mieszkańców wsi 162 było mennonitami, w 1885 r. — 139 obok 689 ewangelików i katolików.