Wrzeście — dawny kościół ewangelicki (Freist)

Z Wikipedii (PL)

Wrzeście, po niemiecku Freist, leży około 10 km na północny wschód od Słupska i przed 1945 rokiem należało do powiatu słupskiego w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Był to silny ośrodek ewangelicki — siedziba parafii w superintendenturze Słupsk-Stare Miasto w Kościele Unii Staropruskiej, obejmującej między innymi Beckel, Kempen, Lübzow, Roggatz, Schwuchow i Seddin. Dwie z tych wsi trafiły tu z powodu bardzo ludzkiego: proboszcz Michael Grote poprosił na początku XVII wieku o dołączenie jeszcze jednej wsi i o powiększenie dochodów, więc do parafii Freist przyłączono Schwuchow i Roggatz. Kościół wzmiankowano już w 1493 roku, przebudowano w 1620, a obecną budowlę wzniesiono w latach 1872–1874, z organami Christiana Friedricha Völknera. W 1940 roku parafia liczyła 1485 wiernych, a sama wieś 484 mieszkańców w 1939 roku, niemal wyłącznie ewangelickich. 📌 Dawniej mówiono tu jednak inaczej. Z ksiąg kościelnych wynika, że w 1636 roku przyjęto we Wrześciu kościelnego, który rozumiał po kaszubsku — po to, by służył duchownemu przy starych kaszubskich ludziach, uczył kaszubskie dzieci niemieckiego katechizmu, a w kościele, jak było w zwyczaju, śpiewał i czytał po kaszubsku. Kaszubski jako język nabożeństwa zanikł tu około 1778 roku; proboszcz Carl Georg Gottlob Riese, który prowadził parafię w latach 1786–1826, już po kaszubsku nie głosił. ⚠ Pamięć o tym niemal nie miała czego się chwycić: plebania spłonęła 8 listopada 1825 roku, a akta kościelne spłonęły w 1835 roku. 8 marca 1…