Bronowo — dawny kościół ewangelicki (Gross Brunau)

Bronowo, po niemiecku Groß Brunau (sąsiednie Klein Brunau to Broniewo), leży na Żuławach Wielkich nad Szkarpawą, w gminie Stegna. Do 1920 roku należało do powiatu malborskiego w rejencji gdańskiej, w Prusach Zachodnich, w latach 1920–1939 do Wolnego Miasta Gdańska — powiatu Großes Werder — a w latach 1939–1945 do Rzeszy.

Wyznaniowo była to wieś rozdzielona na trzy strony, jak wiele osad żuławskich. Luteranie należeli do parafii ewangelickiej w Tujsku, katolicy do 1912 roku do parafii w Żuławkach, a mennoni­ci — odrębna wspólnota anabaptystyczna — zbierali się w zborze w Cyganku. Pruski spis z 1 grudnia 1885 roku naliczył we wsi 671 mieszkańców: 601 ewangelików i 51 katolików. 📌 Notuje też 17 innych chrześcijan — na tych ziemiach zwykle mennonitów — i dwie osoby wyznania mojżeszowego.

🔴 Własnego kościoła we wsi nie potwierdzono. Wszystkie trzy wspólnoty chodziły na nabożeństwa gdzie indziej, a rekord opisuje przynależność, nie budowlę. 🟡 Nieustalone pozostają data lokacji, liczebność parafian i istnienie odrębnego cmentarza. Ludność niemiecką wysiedlono w 1945 roku.

📌 We wsi nie było świątyni żadnego wyznania. Ewangelicy należeli do parafii w Tujsku, katolicy do Żuławek, a na miejscu działała tylko szkoła ewangelicka — tak prowadzi Bronowo spis powszechny z 1885 roku i statystyka Harnocha, która wymienia je wyłącznie wśród miejscowości szkolnych parafii tujskiej. ⚠ Żuławki to po niemiecku Fürstenwerder; nie mylić z Żelichowem, które nosiło nazwę Ladekopp.

Źródło: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau.