Trępnowy

Trępnowy (po niemiecku Trampenau) to wieś chełmińska na Wielkich Żuławach Malborskich, nad Małą Świętą, dziś w gminie Nowy Staw, w powiecie malborskim. Za czasów krzyżackich utrzymywała przewóz, od którego czynsz płacono wójtowi w Łaskach. Wizytacja biskupa Potockiego z 1698 roku zapisała, że Trępnowy mają trzydzieści włók, a topografia Goldbecka z 1789 roku naliczyła tu 16 dymów. Do 1920 roku wieś należała do powiatu malborskiego w rejencji gdańskiej, w prowincji Prusy Zachodnie; leżąc na zachód od Nogatu, w 1920 roku znalazła się w Wolnym Mieście Gdańsku, w powiecie Wielkie Żuławy, a od 1939 roku w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie.

W źródłach nie znaleziono kościoła w samych Trępnowach. Wieś należała do siedmiu miejscowości podległych parafialnie kościołowi katolickiemu, których ewangeliccy mieszkańcy zostali przyjęci jako goście kościelni do kościoła świętego Jerzego przed Bramą Malborską w Nowym Stawie — świątyni, nad którą magistrat otrzymał patronat od Kazimierza Jagiellończyka w 1476 roku i którą oddał luteranom. 24 kwietnia 1569 roku Nowy Staw dostał od Zygmunta Augusta przywilej religijny, a 12 lipca 1612 roku siedem wsi wcielono formalnie do ewangelickiej gminy miejsko-wiejskiej.

Kościół świętego Jerzego, wcześniej podupadły, zniszczono w 1626 roku podczas wojny szwedzkiej; nabożeństwa przeniesiono do ratusza. Pod koniec 1626 roku Gustaw Adolf oddał wspólnocie farę, lecz po pokoju w Sztumskiej Wsi z 12 września 1635 roku trzeba ją było zwrócić — klucze przekazano w niedzielę Invocavit 1636 roku. W 1657 roku Karol Gustaw znów oddał farę ewangelikom, a po pokoju oliwskim w 1660 roku wrócili oni do ratusza.

Wtedy doszło do sporu między gminą miejską a wiejską. Wiejska chciała własnego kościoła w Neuteichsdorf, przegrała, odłączyła się i przez piętnaście lat trzymała się wedle uznania kościołów w Świerkach, Lubieszewie i Lichnowach Wielkich. Pojednanie przyszło 24 listopada 1745 roku, na czterech warunkach: wsie miały zapłacić miastu 4 000 florenów za nowo wzniesiony kościół, objąć w nim połowę własności i mieć głos przy wyborze duchownego, a ci ze wsi, którzy nie posiadali gruntu w mieście, byli z tego głosu wyłączeni. Wspólnie użytkowany kościół ratuszowy, powiększony między 1730 a 1745 rokiem za zgodą biskupa i kosztem ponad 40 000 guldenów, spłonął 12 maja 1802 roku. Obecną świątynię w Nowym Stawie poświęcono 11 maja 1806 roku, a wieżę — wysoką na 165 stóp i zwieńczoną ośmioboczną iglicą — 16 listopada 1863 roku.

W Trępnowach stała szkoła ewangelicka; w 1887 roku uczyło się w niej 34 dzieci, a wieś była jedną z ośmiu miejscowości szkolnych parafii nowostawskiej, liczącej 1 997 dusz. W 1820 roku mieszkało tu 149 osób, a w 1905 roku 241. Słownik geograficzny opisuje Trępnowy jako wieś o obszarze 546 hektarów, z czego 505 roli ornej, 16 łąk i 1 lasu, złożoną z 9 posiadeł chełmińskich; w 1885 roku miała 14 domów, 33 gospodarstwa i 205 mieszkańców, w tym 101 katolików, 82 ewangelików i 22 dysydentów. Urząd stanu cywilnego mieścił się w Tralewie, poczta i parafia katolicka w Nowym Stawie.

Mennonici Żuław skupiali się w gminach Heubuden i Ladekopp. W źródłach nie znaleziono, czy dysydenci z Trępnów należeli do którejś z tych gmin. Po 1945 roku wieś jest polska; w źródłach nie znaleziono cmentarza ewangelickiego w Trępnowach.

Źródła: A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreußen”, 1890, hasło Neuteich; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XII, hasło Trąpnowy; GAMEO — Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia [kopia archiwalna 2005-11-26]; Narodowy Instytut Dziedzictwa — zabytek.pl.