Kim są luteranie na Pomorzu · 7
Nadal jesteśmy
≈ 2 min czytania
W dobie Wolnego Miasta Gdańska parafia ewangelicka w Sopocie liczyła ponad jedenaście tysięcy wiernych. Po 1945 roku została garstka — a mimo to nabożeństwa trwają w tym samym kościele nieprzerwanie do dziś.
Garstka, która została
Miarą tego, co przyniósł rok 1945, są liczby. W dwudziestoleciu Wolnego Miasta Gdańska sopocka parafia ewangelicka liczyła ponad jedenaście tysięcy wiernych.1 Ucieczka przed frontem i powojenne wysiedlenia niemieckojęzycznej ludności zostawiły z tej wspólnoty garstkę. Świątynie przechodziły w inne ręce, a dawne życie parafialne przestało istnieć niemal z dnia na dzień.
A jednak nabożeństwa nie ustały. Trwają w Sopocie nieprzerwanie od 1945 roku, kiedy powojenną wspólnotę objął ks. Edward Dietz. Prowadził ją do 1983 roku — przez blisko cztery dekady rządów komunistycznych, w czasie ubóstwa i braku duchownych — a w 1960 roku został seniorem diecezji.2
Kościół Zbawiciela w Sopocie
Ewangelickim nabożeństwom w Sopocie służy dziś Kościół Zbawiciela przy ulicy Parkowej 5, kościół biskupi diecezji pomorsko-wielkopolskiej. Wzniesiono go w latach 1913–1919 według projektu gdańskiego architekta Adolfa Bielefeldta, a do końca wojny nosił nazwę Kościoła Pokoju (niem. Friedenskirche).3
Imię „Zbawiciela” nosił wcześniej inny, starszy kościół w centrum Sopotu — po niemiecku Erlöserkirche — wzniesiony w latach 1899–1901. Po wojnie przeszedł on w ręce katolickie i służy dziś jako kościół garnizonowy świętego Jerzego. Gdy parafia ewangelicka straciła tę główną świątynię, przeniosła jej wezwanie na ocalały Kościół Pokoju.3
Jedna z sześciu diecezji
Parafia sopocka należy do diecezji pomorsko-wielkopolskiej — jednej z sześciu diecezji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej, który w 2024 roku liczył 59 891 wiernych, czyli około sześćdziesięciu tysięcy w całym kraju.4
Proboszczem parafii i zarazem biskupem diecezji jest Marcin Hintz. Objął sopocką parafię 28 listopada 2010 roku, a biskupem diecezjalnym został 19 lutego 2011 roku.5 Diecezjalny konsystorz mieści się w Sopocie.
Sopot i Słupsk
Drugim pomorskim ośrodkiem luterańskim jest Parafia Ewangelicko-Augsburska Świętego Krzyża w Słupsku — dawnym Stolp, przez stulecia mieście o silnej tradycji ewangelickiej, w tym staroluterańskiej. Jej nabożeństwa odprawiane są w kościele Świętego Krzyża przy ulicy Słowackiego, a parafia obejmuje też placówki w Lęborku i Gardnie Wielkiej.6
Gdzie ich dziś szukać
Dawne parafie, kościoły i cmentarze ewangelickiego Pomorza opisujemy w atlasie ewangelickiego Pomorza na tym portalu. Aktualne dane żywych wspólnot prowadzą one same: sopot.luteranie.pl i slupsk.luteranie.pl, a o całym Kościele piszą luteranie.pl oraz ewangelicy.pl.
Przypisy
- Ponad jedenaście tysięcy wiernych parafii sopockiej w dobie Wolnego Miasta Gdańska (lata 20. XX w.) — za: sopot.luteranie.pl (Historia parafii); zob. też Wikipedia: Kościół Zbawiciela w Sopocie.
- Ks. Edward Dietz (1911–1988) — administrator, następnie proboszcz parafii sopockiej od 1945/1946, senior diecezji pomorsko-wielkopolskiej od 1960, na emeryturze od 1983 — za: Wikipedia: Edward Dietz; sopot.luteranie.pl.
- Kościół Zbawiciela, ul. Parkowa 5 — dawny Kościół Pokoju (Friedenskirche), 1913–1919, proj. Adolf Bielefeldt; wezwanie „Zbawiciela” przeniesione po 1945 z dawnego Erlöserkirche (1899–1901, dziś kościół garnizonowy św. Jerzego) — za: karta zabytku (zabytek.pl); sopot.luteranie.pl.
- Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP: 59 891 wiernych (2024), 6 diecezji — dane statystyczne KEA za 2024 rok.
- Bp Marcin Hintz — proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Sopocie od 28 listopada 2010, biskup diecezji pomorsko-wielkopolskiej od 19 lutego 2011 (II kadencja 2021–2031) — dane KEA; Wikipedia: Diecezja pomorsko-wielkopolska.
- Parafia Ewangelicko-Augsburska Świętego Krzyża w Słupsku, kościół Świętego Krzyża przy ul. Słowackiego 40, z placówkami w Lęborku i Gardnie Wielkiej — za: slupsk.luteranie.pl.
Treść opracowana z pomocą narzędzi sztucznej inteligencji na podstawie źródeł wskazanych w przypisach.