Małe Gronowo — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Małe Gronowo to przysiółek zespołu wsi Gronowo nad Wisłą, na Nizinie Walichnowskiej, około 6 kilometrów na północ od Gniewa. Wbrew szablonowi obszar nie należał do Kreis Dirschau: Gniew wraz z lewobrzeżnymi okolicami tworzył zachodnią część Kreis Marienwerder w rejencji kwidzyńskiej, w Prusach Zachodnich, odłączoną do Polski w 1920 roku. Niemiecka nazwa osady brzmiała najpewniej Klein Gronau, ale to wymaga potwierdzenia. Jest to strefa osadnictwa olęderskiego i sąsiednie cmentarze — w Kotle, Wielkich i Małych Walichnowach oraz Międzyłężu — są mennonickie. Dla samego Małego Gronowa brak źródła rozstrzygającego, czy chowano tu luteran i ewangelików unijnych, czy mennonitów. Ewangelicy należeli zapewne do parafii w Gniewie, gdzie kościół według projektu Karla Friedricha Schinkla, wzniesiony w latach 1818–1823, rozebrano w latach 1955–1957. Własnego kościoła w Małym Gronowie nie było — pozostał sam cmentarz. O wielkości tutejszej wspólnoty mówi jedna dana. Pierwszy powszechny spis ludności Rzeczypospolitej z 30 września 1921 roku odnotował w osadzie 96 mieszkańców, w tym 9 wyznania ewangelickiego; narodowość polską podało 87 osób, niemiecką 9. 📌 Zmarłych z tej wsi zapisywano w Gniewie: tamtejsza parafia ewangelicka prowadziła osobne rejestry pogrzebowe dla gminy wiejskiej od 1783 roku, księgi ślubów od 1681, a chrztów od 1682; około 1890 roku liczyła 3052 dusze, a jej kościół na rynku poświęcono 3 sierpnia 1823 roku. 🟡 Datowania cmentarza ani jego dzisiejszego stanu nie ustalon…