Małe Walichnowy — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Małe Walichnowy, po niemiecku Klein Falkenau, leżą na Nizinie Walichnowskiej nad Wisłą, na Kociewiu. Dziś to powiat tczewski; przed 1945 rokiem — wbrew wcześniejszemu przypuszczeniu o Kreis Dirschau — Kreis Marienwerder. W siedemnastym wieku przeważała tu ludność protestancka: obok luteran mieszkali mennonici, anabaptystyczni osadnicy olęderscy, wspólnota odrębna i od luteran, i od katolickiego otoczenia Kociewia. Śladem ich obecności jest zachowany cmentarz mennonicki z surową, ceglaną kaplicą bez żadnych ozdób. 📌 O mennonickim rodowodzie wsi świadczy także zagroda Petera Rudolfa Dirksena — nazwisko typowo mennonickie — wpisana do rejestru zabytków 18 lutego 2020 roku pod numerem A-1977: dom murowano-szachulcowy z 1878 roku, spichlerz z wozownią z 1930 i dziewiętnastowieczny park. Spis z 1885 roku wykazał tu zaledwie 42 mieszkańców — 11 ewangelików i 31 katolików — przypisanych do parafii ewangelickiej w Gniewie. 🟡 Pierwszy spis Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, odnotował już 300 mieszkańców, w tym 28 wyznania ewangelickiego; narodowość polską podały 263 osoby, niemiecką 37. Siedmiokrotna różnica każe przypuszczać, że odczyt z 1885 roku obejmuje mniejszy obszar niż spis późniejszy — to jednak domysł, który trzeba jeszcze sprawdzić. Cmentarz jest obiektem dziedzictwa protestanckiego, mennonickiego, nie katolickiego. 📌 Przynależność administracyjna i nazwa niemiecka są rozstrzygnięte dwoma źródłami. Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku notuje tę wieś jako K…