Wielkie Walichnowy — cmentarz (mennonickie)

Z Wikipedii (PL)

Wielkie Walichnowy (po niemiecku Groß Falkenau) lokowano na prawie chełmińskim w 1379 roku, w komturstwie gniewskim, na Nizinie Walichnowskiej nad Wisłą. 📌 Rdzeń wsi był polsko-katolicki, ale i on na jakiś czas zmienił wyznanie: kościół parafialny świętego Jana Chrzciciela z połowy XIV wieku w okresie Reformacji przez około trzydzieści lat pozostawał w rękach protestanckich, po czym wrócił do katolików; jego księgi metrykalne prowadzone są od 1718 roku. 🔴 Najstarsze liczby wyznaniowe są tu o sto lat starsze od spisów pruskich. Wizytacja biskupa Rybińskiego z 1780 roku notuje 28 katolików i 75 ewangelików — licząc razem z Małymi Walichnowami, które należały do tej samej parafii. Ewangelicy stanowiliby więc trzy czwarte tej ludności jeszcze przed pierwszym rozbiorem tej ziemi. Liczby z następnego stulecia oddają już mieszaninę wyznań. Spis z 1885 roku wykazał 506 mieszkańców: 428 katolików, 52 ewangelików, dwudziestu dwóch innych chrześcijan — na Żuławach i Powiślu oznaczało to zwykle mennonitów — oraz czworo Żydów. Ten sam spis, na stronie 76 pod pozycją 27, wskazuje, dokąd chodzili tutejsi luteranie: do parafii ewangelickiej w Rudnie (Rauden) pod Pelplinem, której szachulcowy kościół wzniesiono w 1796 roku pod patronatem prywatnym, z dwoma dzwonami i piętnastogłosowymi organami, i która około 1890 roku liczyła około 1600 dusz. Pierwszy spis Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, odnotował 586 mieszkańców i 33 ewangelików; narodowość polską podało 549 osób, niemiecką trz…