Wielkie Walichnowy — cmentarz mennonicki

Z Wikipedii (PL)

Wielkie Walichnowy, po niemiecku Groß Falkenau, leżą na Nizinie Walichnowskiej, na lewym brzegu Wisły, niecałe jedenaście kilometrów od Gniewu. W dziewiętnastym wieku była to wieś kościelna i targowa w powiecie kwidzyńskim; w wielkiej krzyżackiej księdze czynszowej z 1437 roku występuje jako wieś w komturstwie gniewskim, a wielką powódź, która ją nawiedziła w 1379 roku, odnotował rocznikarz toruński. W Walichnowach mieszkali także mennonici, wspólnota anabaptystyczna odrębna od luteranów i ewangelików unijnych. W Wielkich Walichnowach zachował się dziewiętnastowieczny cmentarz z charakterystycznym żeliwnym ogrodzeniem i kamiennymi nagrobkami. Wojewódzko-gminna ewidencja zabytków wymienia go jako cmentarz mennonicki (pozycja 724), a osobno, pod pozycją 722, cmentarz przykościelny z bramą; jako poewangelicki opisuje go portal zabytek.pl i za nim część wykazów. W źródłach nie znaleziono, do której gminy mennonickiej należał cmentarz. Własnego domu modlitwy mennonici we wsi nie mieli: Słownik geograficzny notuje, że nabożeństwa odprawiano dla nich w domu prywatnym. Olędrzy są tu poświadczeni w 1651 roku, kiedy dziekan gniewski i proboszcz walichnowski Paweł Ignacy Hromadzik pozwał przed sąd skarszewski włościan i „holendrów” z Walichnów o czterdzieści mórg zabranych kościołowi. Kościół parafialny świętego Jana Chrzciciela, murowano-drewniany, sięga połowy XIV wieku i był przebudowany w XVIII stuleciu. W okresie Reformacji przez około trzydzieści lat pozostawał w rękach protesta…