Różyny — cmentarz poewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz poewangelicki w Różynach (po niemiecku Rosenberg) figuruje w ewidencji konserwatorskiej jako obiekt odrębny od cmentarza przykościelnego przy kościele świętego Wawrzyńca, a jego zamknięcie datowane jest na okres po 1945 roku. Wieś należała do dawnego Kreis Danziger Höhe, po polsku zwanego powiatem gdańskim górnym; w latach 1920–1939 znalazła się w granicach Wolnego Miasta Gdańska, a wcześniej leżała w prowincji Prusy Zachodnie. Ewangelicka przeszłość wsi sięga głęboko i jest dobrze poświadczona. Wizytacja archidiakonatu pomorskiego notuje w 1583 roku, że we wsi „wszystko heretyckie od jakichś trzech lat”, a wpis z kodeksu pelplińskiego — że „poddani wszyscy są heretykami” i że kościół świętego Wawrzyńca odebrano luteranom. 📌 Że zapis dotyczy Różyn pod Gdańskiem, potwierdzają trzy rzeczy: wymienione w nim nazwisko dzierżawcy Szorca, starosty kiszewskiego, sąsiedztwo wpisów o Łęgnowie i Kłodawie na Wyżynie Gdańskiej oraz lektura Johna Muhla, który ten sam raport przypisuje Rosenbergowi i nazywa właściciela — Johanna v. Schorz z rodziny protestanckiej. 📌 Utrata kościoła nie oznaczała końca wspólnoty. Świątynię odzyskano dla katolików w 1596 roku, a wypędzony wtedy duchowny ewangelicki Dionizy Bossmann, od 1587 roku pastor w Juszkowie, nadal — jak notuje Muhl — obsługiwał stamtąd ewangelicką gminę w Różynach, „której chętniej słuchano niż plebana ich kościoła”. To ta wspólnota zostawiła po sobie osobne miejsce pochówku. Wieś pozostała później w większości katolicka: b…