Mierzeszyn — dawny kościół ewangelicki (Meisterswalde)

Z Wikipedii (PL)

Mierzeszyn, po niemiecku Meisterswalde, leżał na Wyżynie Gdańskiej, w powiecie Danziger Höhe — do 1920 roku w prowincji Prusy Zachodnie, w latach 1920–1939 w Wolnym Mieście Gdańsku, a w latach 1939–1945 w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Wieś miała dwa kościoły. Starszy, katolicki pod wezwaniem świętego Bartłomieja, sięgał XIV wieku i został przebudowany w XVIII stuleciu; ewangelicki wzniesiono dopiero w 1901 roku, neogotycki, dla wspólnoty, która od dawna stanowiła tu większość — w 1868 roku na 763 mieszkańców przypadało 497 ewangelików, 254 katolików i 17 Żydów. Tutejsi protestanci byli luteranami i ewangelikami Kościoła unijnego; mennonici, z którymi bywają myleni, osiedlali się na Żuławach, a nie na wyżynie. Nowa świątynia szybko stała się ośrodkiem własnej parafii. W spisie powszechnym z 1 grudnia 1910 roku Mierzeszyn występuje już jako siedziba parafii ewangelickiej — należały do niej także trzy wsie sąsiedniego powiatu kartuskiego, które wcześniej szukały swojego kościoła w Przywidzu. Sama wieś liczyła wtedy 832 mieszkańców; po niemiecku mówiło 827 z nich, a wśród nich było 580 ewangelików, 239 katolików, 2 innych chrześcijan i 6 Żydów, po polsku zaś mówiło 5 osób. ⚠ Spis z tego roku rozbijał na wyznania wyłącznie ludność niemieckojęzyczną, więc te liczby nie obejmują całej wsi. 🔴 Starszy wykaz gmin, sporządzony po spisie z 1 grudnia 1885 roku, podaje pod formą „Meisterwalde” — przez jedno „s” — 833 mieszkańców, z tego 178 ewangelików, 651 katolików i 4 innych c…