Nowe Polaszki — cmentarz ewangelicki
Neu Paleschken
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- kościerski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Nowe Polaszki, po niemiecku Neu Paleschken, leżały w powiecie kościerskim (Kreis Berent), w rejencji gdańskiej. Wbrew regule tych stron — rdzennie kaszubskich i katolickich okolic Kościerzyny — wieś była siedzibą samodzielnej parafii ewangelickiej z własnym kościołem, a ewangelicy stanowili tu przytłaczającą większość mieszkańców. Po tej wspólnocie zostały cmentarze — i to dwa. Wojewódzka ewidencja zabytków notuje pierwszy na wzniesieniu po południowej stronie drogi do Kościerzyny, na zachodnim skraju wsi, o powierzchni 0,64 hektara, a drugi na północnym skraju, po wschodniej stronie polnej drogi do Chrztowa, także na niewielkim wzniesieniu. Według gminnego programu opieki nad zabytkami z 2020 roku oba są nieczynne i zaniedbane. Pierwszy powstał zapewne w XVIII wieku; zachowały się na nim starodrzew i nieliczne fragmenty nagrobków. Drugi, o powierzchni 0,77 hektara, pochodzi zapewne z połowy XIX wieku; przetrwały na nim starodrzew, fragmenty ogrodzenia i nieliczne nagrobki. Była to stara parafia. Agathon Harnoch przypuszczał, że kościół ewangelicki założono tu niedługo po Reformacji, być może równocześnie z nieistniejącym już kościołem w Nowej Kiszewie. Ludwig Rhesa sądził, że świątynię zbudowano dopiero za Karola XII, króla Szwecji, w czasie jego wojen z Polską; Harnoch podaje inaczej: w 1706 roku Karol XII, który miał wtedy w Nowych Polaszkach kwaterę główną, kazał odrestaurować kościół, już wówczas zupełnie zrujnowany. Hermann Schuch pisał w 1886 roku, że kościół luterań…
Źródła zewnętrzne
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie) — ewidencja konserwatorska
- Gminny program opieki nad zabytkami gminy Stara Kiszewa — kwerenda workflow
- Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, spis powszechny z 1 XII 1910, Provinz Westpreußen, Kreis Berent — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910) — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 458 — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 131 — wykaz duchownych (druk 1834)
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. II”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 85 (2006) — repertorium archiwalne
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, stan na 11 czerwca 2026 roku — rejestr zabytków
- Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Stara Kiszewa (stan 29 VIII 2026) — ewidencja konserwatorska
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. III”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 91 (2009) — repertorium wizytacji
- M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 89 (s. 5), nr 1196 (s. 80), nr 1197 (s. 80) — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 21–22, pozycja 198 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 132 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 184 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 43 — źródło drukowane
- „Breslauer Zeitung”, 30 marca 1895 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- Program Opieki nad Zabytkami Gminy Stara Kiszewa na lata 2024–2027, uchwała nr XVI/117/2025 Rady Gminy Stara Kiszewa z dnia 29 października 2025 r., Dz. Urz. Woj. Pom. 2025, poz. 3926, s. 41 — program opieki nad zabytkami
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.