Hermanowo — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Hermanowo, po niemiecku Herminendorf, to przysiółek w gminie Gardeja, w powiecie kwidzyńskim. Dawniej leżało po drugiej stronie granicy powiatowej — w powiecie grudziądzkim (Kreis Graudenz). Osadę założono w sierpniu 1820 roku na gruntach dóbr Kalmuzy, wykarczowanych pod kopanie torfu; przybyło wtedy dwunastu osadników, z których każdy dostał trzy i pół morgi roli, wolne pastwisko w królewskim borze i udział we wspólnym torfowisku. Nazwę wieś wzięła od Herminy, pierwszej córki ówczesnego właściciela Kalmuz, Gustawa Zollerna. Rząd uznał osadę w 1832 roku, a w 1846 odłączył ją od Kalmuz. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał *Herminendorf* jako wieś. Notował tu 12 domów mieszkalnych i 102 mieszkańców, w tym 83 ewangelików i 19 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Gardei; katolicy — do parafii w Mokrem; dzieci należały do okręgu szkolnego w Gardei. Agathon Harnoch wymienia Herminendorf wśród miejscowości szkolnych parafii Garnsee leżących w powiecie grudziądzkim; pocztę mieszkańcy mieli w Gardei. Słownik geograficzny notuje we wsi 51 mórg obszaru i 14 budynków; spis z 1 grudnia 1910 roku podaje 51 mieszkańców. Cmentarz ewangelicki przetrwał jako relikt na zalesionym zboczu; najstarszy zachowany na nim nagrobek pochodzi z 1907 roku. W 1982 roku naliczono na cmentarzu 24 nagrobki i cztery mogiły. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Gardeja na lata 2020–2023 wymienia go jako nieczynny cmentarz ewangelicki z drugiej połowy XIX wieku. W wykazi…