Kiełpin — cmentarz ewangelicki pół kilometra od kościoła

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz ewangelicki w Kiełpinie — do 1945 roku Woltersdorf — leży w powiecie człuchowskim, około pół kilometra od kościoła. Krajowa ewidencja zabytków prowadzi go jako „cmentarz ewangelicki” z połowy XIX wieku; wojewódzki wykaz cmentarzy zna w Kiełpinie jeden cmentarz ewangelicki, pod pozycją 72. We wsi stoi kościół pod wezwaniem świętego Andrzeja Apostoła, dziś filialny rzymskokatolicki, wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-90 w 1958 roku. Cmentarz przykościelny przy kościele świętego Andrzeja Apostoła to osobny obiekt. Kiełpin leży nad jeziorem Kiełpin, w dawnym starostwie człuchowskim. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1352 roku, lokacja na prawie chełmińskim z 1355, kiedy Henryk von Thaba, komtur człuchowski, wydał sołtysowi Henrykowi Steynbergowi sześćdziesiąt włók. Dalsze nadania *Słownik geograficzny* umieszcza w latach 1375 i 1380 i wiąże z wielkim mistrzem Winrykiem von Kniprode: w 1375 roku dwanaście włók otrzymał Jakub z Kiełpina, a w 1380 roku siedemdziesiąt włók — Jakub von Guntirsberg (Güntersberg). Siedzibą kościoła macierzystego był Kiełpin na początku XVII wieku. Ksiądz Jakub Fankidejski zapisał, że w 1617 roku arcybiskup Wawrzyniec Gembicki przyłączył do Kiełpina — i tu wprost dodaje niemiecką nazwę Woltersdorf — kościół prywatnego patronatu w Rychwałdzie. Ten sam autor przypuszcza, że w czasie pierwszej wojny szwedzkiej kościół rychwałdzki zajęli innowiercy, stary rozebrali, a nowy postawili na jego miejscu. Według Fankidejskiego około 1650 roku p…