Kiełpin — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Kiełpin, do 1945 roku Woltersdorf, w powiecie człuchowskim to osada o mieszanym składzie wyznaniowym, na katolicko-ewangelickim pograniczu Borów Tucholskich, w dawnym starostwie człuchowskim. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1352 roku, a lokacja na prawie chełmińskim z 1355, kiedy Henryk von Thaba, komtur człuchowski, wydał sołtysowi Henrykowi Steynberg sześćdziesiąt włók. Dalsze nadania Słownik geograficzny umieszcza w latach 1375 i 1380 i wiąże z wielkim mistrzem Winrykiem von Kniprode. 🟡 Powtarzane przy tym wpisie nadanie dla Jakuba von Güntersberg w 1380 roku nie znajduje w tych zapisach oparcia. 📌 Siedzibą kościoła macierzystego był Kiełpin już na początku XVII wieku. Fankidejski zapisał, że w 1617 roku arcybiskup Wawrzyniec Gembicki przyłączył do Kiełpina — i tu wprost dodaje niemiecką nazwę Woltersdorf — kościół prywatnego patronatu w Rychwałdzie. Ten sam autor przypuszcza, że w czasie pierwszej wojny szwedzkiej kościół rychwałdzki zajęli innowiercy, stary rozebrali, a nowy postawili na jego miejscu; około 1650 roku przywrócił go katolikom Andrzej Galimski. Tak wyglądało tutejsze pogranicze wyznaniowe: świątynie przechodziły z rąk do rąk, a ludność mieszała się przez pokolenia. 📌 Do końca XIX wieku ponad dwie trzecie mieszkańców stanowili ewangelicy, wcieleni do parafii w Człuchowie. 🟡 Zdanie, jakoby przed 1945 rokiem katolicy sięgali już około połowy ludności, nie ma za sobą żadnej liczby. Słownik geograficzny notuje w dobrach i wsi razem 153 ewangelików wobec pię…