Żelazo — cmentarz ewangelicki
Selesen
- Zniszczony / zamknięty
- 1945
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- słupski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Cmentarz w Żelazie, do 1945 roku Selesen, założono na północno-wschodnim skraju wsi, około 500 metrów od centrum. Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego nazywa go dużym założeniem z centralnie usytuowaną kaplicą i zwraca uwagę na jego łukowaty kształt, podyktowany rzeźbą terenu: leży na wzniesieniu, a zachowany starodrzew wskazuje, że mógł być obsadzony dębami i świerkami. Według portalu cmentarzy powiatu słupskiego pośrodku stoją ruiny kaplicy i trzy komory grobowe rodziny von Bandemer, właścicieli majątku od XV wieku, a kilka metrów na północ od kaplicy — nagrobki Corduli i Rudolpha von Bandemer. Monografia umieszcza zachowane murowane fragmenty kaplicy i przylegającego do niej grobowca w kwaterze zachodniej. Chowano tu od 1825 do 1945 roku, a formy nagrobków — jak zauważa monografia — były wyraźnie zróżnicowane. W książce Tomasza Urbaniaka widać szczątki dużej kaplicy cmentarnej z kryptą. W wykazie cmentarzy gminy Urbaniak wymienia w Żelazie oprócz wiejskiego także domniemany cmentarz rodowy, ale nie podaje, gdzie miałby leżeć. Żelazo było wsią w powiecie słupskim, od XV wieku do 1945 roku w rękach rodu von Bandemer. Własnego kościoła Żelazo nie miało. Mieszkańcy należeli do parafii ewangelickiej w Smołdzinie (Schmolsin), wcześniej do Gardny Wielkiej (Groß Garde), w kręgu osadnictwa słowińskiego — ewangelickiej ludności słowiańskiej znad jezior Gardno i Łebsko. W 1784 roku Żelazo liczyło 27 dymów i miało nauczyciela; stała tu dworska kaplica grobowa („eine herrsc…
Źródła zewnętrzne
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie) — ewidencja konserwatorska
- Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — gmina Smołdzino — audyt workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Stolp — źródło drukowane
- K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013 — źródło drukowane
- T. Urbaniak, „Gmina Smołdzino. Spotkania z historią”, Słupsk 2017 (wersja elektroniczna, Stowarzyszenie Rozwoju Turystyki Wiejskiej „Słowiniec”) — opracowanie
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1004–1005 — źródło drukowane
- P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 190–191 — źródło drukowane
- „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 178 — źródło drukowane
- „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 192 — źródło drukowane
- „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 176 — źródło drukowane
- P. Terlikowski, prezes Słupskiego Stowarzyszenia Eksploracyjno-Historycznego „Gryf”, korespondencja z autorem atlasu i zdjęcia, 5 listopada 2026 roku — korespondencja
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.