Żelazo — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Żelazo, do 1945 roku Selesen, było wsią luterańską w Kreis Stolp i własnego kościoła nie miało. Mieszkańcy należeli do parafii ewangelickiej w Smołdzinie (Schmolsin), wcześniej ciążyli ku Gardnie Wielkiej (Groß Garde) — to rdzeń osadnictwa słowińskiego, ewangelickiej ludności słowiańskiej znad jezior Gardno i Łebsko. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku naliczył tu 145 ewangelików i jednego katolika. Cmentarz założono na północno-wschodnim skraju wsi, około 500 metrów od centrum. 📌 Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego nazywa go dużym założeniem z centralnie usytuowaną kaplicą i zwraca uwagę na jego łukowaty kształt, podyktowany ukształtowaniem terenu: leży na wzniesieniu, a zachowany starodrzew wskazuje, że obsadzono go dębami i świerkami. Pośrodku stoją ruiny kaplicy i trzy komory grobowe rodziny von Bandemer, właścicieli majątku od XV wieku, z nagrobkami Corduli i Rudolpha von Bandemer; murowane fragmenty kaplicy i przylegającego do niej grobowca zachowały się w kwaterze zachodniej. Chowano tu od 1825 do 1945 roku, a formy nagrobków — jak zauważa monografia — były wyraźnie zróżnicowane. 📌 W części północno-zachodniej stał jeden z najstarszych tutejszych pomników: postument z inskrypcją łacińską, którą monografia oddaje słowami: „Ten, który wzniósł dla Ojczyzny mury Poznania i Ulm, to miejsce spoczynku ręką sędziwą córce przygotował 1872”. Zmarła była więc córką budowniczego fortyfikacji obu tych miast, a nagrobek postawił jej ojciec — u kresu własnego życia. …