Ugoszcz — cmentarz ewangelicki
Bernsdorf
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- bytowski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Ugoszcz, do 1945 roku Bernsdorf, leży około sześciu kilometrów na południe od Bytowa, w dawnym powiecie bytowskim. Cmentarz ewangelicki służył tutejszej gminie luterańskiej do 1945 roku, potem ludność wysiedlono; jego stan opisuje karta cmentarza z 1993 roku, przytoczona niżej. Dawny kościół ewangelicki zachował się: wpis do rejestru zabytków A-1956 z 7 maja 2018 roku opisuje go jako kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Matki Boskiej Szkaplerznej, z datą budowy 1874 — zgodną z tym, co zapisał Müller. Obok stoi drewniany, szachulcowy kościół katolicki z 1822 roku pod wezwaniem świętej Marii Magdaleny. Wieś miała wyraźną większość ewangelicką; dwa wyznania żyły tu obok siebie, w świecie Kaszubów ewangelickich. Ernst Müller podaje w uzupełnieniach do tomu, za matrykułą z 1607 roku przechowywaną w szczecińskim Archiwum Państwowym, że Ugoszcz była wówczas samodzielną parafią, do której należały wsie Polschen (Półczno), Woitzlaff, Dambrow, Czarndamerow (Czarna Dąbrowa) i Klontzen oraz gmina filialna Stüdnitz (Studzienice). Wymienia trzech tutejszych pastorów: Matthiasa Schultzego, w urzędzie w grudniu 1607 roku, Johanna Hanego, w urzędzie podczas wizytacji 1 października 1617 roku i do 1622 roku, oraz Johanna Hafnera, powołanego w 1622 roku (s. 574). Kościół i plebanię odebrano ewangelikom w 1637 roku, chociaż — jak podkreśla autor rozprawy o tutejszej kontrreformacji — we wsi nie było wtedy ani jednego katolika. Zostawiono im dwie ławki w odebranej…
Źródła zewnętrzne
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie) — ewidencja konserwatorska
- ks. Jakub Fankidejski, Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej, Pelplin 1880, s. 252 — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII, hasło „Ugoszcz” — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Butow — źródło drukowane
- G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller, „Kreis Bütow” (Die Kunst- und Kulturdenkmäler der Provinz Pommern, t. 1), Stettin 1938 — ⚠ druk z okresu narodowosocjalistycznego, cytowany wyłącznie w warstwie inwentarzowej — inwentarz zabytków
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. II”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 85 (2006) — repertorium archiwalne
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. III”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 91 (2009) — repertorium archiwalne
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G20b (wizytacja 1686–1687) — repertorium archiwalne
- „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911 — edycja źródłowa
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784 — opis topograficzny
- „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943 — organ urzędowy
- J. Siebke, „Die Gegenreformation im Lande Bütow”, rozprawa doktorska, Uniwersytet w Greifswaldzie, obrona 12 lipca 1939, druk Greifswald (⚠ warstwa faktograficzna oparta na archiwaliach i sprawdzalna; wykładnia „niemiecki = ewangelicki” to program z 1939 roku) — rozprawa naukowa
- „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern”, rocznik 1930, Szczecin — wydanie cyfrowe Digitale Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern (PPN1903044340) — urzędowy organ konsystorza
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1054 — źródło drukowane
- „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 38–40 — źródło drukowane
- E. Müller, Die evangelischen Geistlichen Pommerns, Teil II, Stettin 1912, s. 63–64 — źródło drukowane
- E. Winguth, „Die Verzeichnung der nichtstaatlichen Archive des Kreises Bütow nach dem Stand von 1939/40”, oprac. K.-D. Kreplin, H. T. Porada, D. Schleinert, „Baltische Studien” NF 86/2000, s. 115–143 — inwentarz archiwalny
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.