Nowa Cerkiew — cmentarz ewangelicki (nieistniejący)
Neukirch
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- tczewski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Nowa Cerkiew w gminie Morzeszczyn, po niemiecku Neukirch, leży na Kociewiu, w dawnym powiecie starogardzkim. Nazwa jest kłopotliwa, bo na Pomorzu powtarza się co najmniej trzykrotnie: druga Nowa Cerkiew leży na Żuławach w gminie Ostaszewo i ma zachowany cmentarz ewangelicki z kaplicą, trzecia — Nowa Cerkiew Królewska — w gminie Chojnice. 📌 Wizytacja biskupa Hieronima Rozrażewskiego, przeprowadzona około 1583 roku, zastała tutejszą parafię katolicką bez katolików. Proboszcz, któremu nakazano nie dopuszczać innowierców do godności rodziców chrzestnych, odpowiedział pytaniem: „któż więc będzie chrzestnym, skoro prawie wszyscy są heretykami?” — dodając, że katolików ścigają nienawiścią, a na niego gniewają się za każdym razem, gdy nie zostają przyjęci na chrzestnych. Poprosił biskupa o radę. Ten sam zapis pomaga rozstrzygnąć, o którą Nową Cerkiew chodzi: w sprawie fundacji odsyła do opata pelplińskiego, a w sąsiednim zapisie wymienia Królów Las jako dobra tegoż opactwa — obie wskazówki prowadzą na Kociewie, pod Pelplin. Trzy stulecia później proporcje były już odwrócone i to ewangelicy stanowili garstkę bez własnej parafii. Spis z 1 grudnia 1885 roku wykazał we wsi 625 mieszkańców: 611 katolików, 13 ewangelików i jednego Żyda; osobny wiersz obwodu dworskiego tej samej nazwy podaje 152 osoby, w tym 142 katolików, sześcioro ewangelików i czworo Żydów. W obu wierszach kolumna parafii ewangelickiej odsyła do Gniewu. Po pierwszej wojnie światowej i ta garstka zniknęła: 30 września 1…
Źródła zewnętrzne
- Cmentarz ewangelicki w Nowej Cerkwi — GOK Chojnice — kwerenda workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreußen, spis powszechny z 1 XII 1885 Pr. Stargard 32/36 i 36/101; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej (spis z 1921 roku)i 844; Wojewódzka i gminne ewidencje zabytków — scalony wykaz cmentarzy gmina Morzeszczyn (12 wierszy) — źródło drukowane
- Wizytacje archidiakonatu pomorskiego biskupa Hieronima Rozrażewskiego z lat 1583–1599, „Fontes” Towarzystwa Naukowego w Toruniu, zeszyt I, s. 161–162, oraz indeks miejscowości w zeszycie III — źródło drukowane
- Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, stan na 30 czerwca 2026 — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreußen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Preußisch Stargard, s. 32 poz. 36 i s. 36 poz. 101 — źródło drukowane
- Wizytacje archidiakonatu pomorskiego biskupa Hieronima Rozrażewskiego z lat 1583–1599, „Fontes” Towarzystwa Naukowego w Toruniu — źródło drukowane
- Wojewódzka i gminne ewidencje zabytków — WEZ gminy Morzeszczyn (WEZ/WUOZ 2026-08-29) — źródło drukowane
- Wykaz zabytkowych cmentarzy gminy Chojnice — Gminny Ośrodek Kultury w Chojnicach — źródło drukowane
- Wojewódzka ewidencja zabytków, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, arkusz gminy Morzeszczyn (stan 29 VIII 2026) — źródło drukowane
- Messtischblatt 1:25 000, arkusz 2177 Bobau, wydanie 1910 — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.