Mały Garc — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Mały Garc (po niemiecku Klein Gartz) leży w gminie Subkowy w powiecie tczewskim, na wysokim brzegu Wisły. Przed 1945 rokiem należał do powiatu tczewskiego (Kreis Dirschau) w rejencji gdańskiej prowincji Prusy Zachodnie, a wcześniej — przed utworzeniem tego powiatu w 1887 roku — najpewniej do starogardzkiego. W latach 1920–1939 znalazł się w granicach II Rzeczypospolitej, w województwie pomorskim, na obszarze zwanym korytarzem; od 1939 do 1945 roku był pod okupacją niemiecką. 📌 Najstarszy ślad prowadzi do zakonu. Wizytacja archidiakonatu pomorskiego z czasów biskupa Hieronima Rozrażewskiego wymienia Mały Garc jako *praedium monasterii Peplinensis* — folwark klasztoru cystersów w Pelplinie — i odnotowuje krótko, że proboszczowi nie płaci nic. Sąsiedni zapis tej samej wizytacji tłumaczy, skąd brały się takie zaległości: pobliskie Radostowo, folwark opata oliwskiego, było wydzierżawione pewnemu gdańszczaninowi, „heretykowi”, który proboszczowi płacić nie chciał, choć — jak wynikało z ksiąg parafialnych — dawniej szły stamtąd dwa korce owsa, dwa jęczmienia i pół korca grochu. Tak właśnie, przez dzierżawców i oficjalistów majątków, wyznanie ewangelickie wchodziło na Kociewie na długo przed czasami pruskimi. Kociewie pozostało w większości polskie i katolickie, a miejscowi ewangelicy wiązali się z folwarkiem — zachował się po nim zespół dworsko-parkowy z drugiej połowy dziewiętnastego wieku, wpisany do rejestru zabytków. Ilu ich było, mówi spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku: wi…