Tywęzy — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Tywęzy, po niemiecku Tiefensee, leżały w powiecie sztumskim, nad jeziorem, z którego struga płynie do Dzierzgoni, około trzech czwartych mili od Dzierzgonia; dziś należą do gminy Dzierzgoń. *Słownik geograficzny* liczy tu 2279 mórg obszaru i 91 budynków, a szkołę wskazuje na miejscu. Wieś była podzielona wyznaniowo niemal po połowie. *Słownik* notuje 235 ewangelików i 218 katolików — różnicę siedemnastu osób. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku zastał tu 380 mieszkańców, 182 mężczyzn i 198 kobiet, w 47 domach i 89 gospodarstwach; ewangelików było wtedy 185, katolików 195, a więc szala przechyliła się na drugą stronę. Jedni i drudzy chodzili do kościoła w Dzierzgoniu, i tam też Agathon Harnoch wymienia Tywęzy wśród miejscowości szkolnych ewangelickiego zboru. Własnej świątyni ewangelicy w Tywęzach nie mieli; pozostał po nich cmentarz założony pod koniec dziewiętnastego wieku, ujęty w gminnej ewidencji zabytków pod pozycją 317. Studium uwarunkowań miasta i gminy Dzierzgoń zalicza go do pięciu cmentarzy ewangelickich gminy i wskazuje do wpisu do rejestru zabytków (tabela numer 4, pozycja 29). Od 1945 roku cmentarz jest nieczynny. *Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, hasło Tywęzy; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, powiat Stuhm, strony 70–71, pozycja 72; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Ki…