Stare Miasto — dawny kościół ewangelicki (Altstadt, ob. świętych Piotra i Pawła)
Altstadt (Kreis Mohrungen)
- Powiat
- sztumski
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Stare Miasto, po niemiecku Altstadt, leży w gminie Stary Dzierzgoń, nad rzeką Dzierzgoń; dawniej należało do powiatu morąskiego. Stoi tu dawny kościół ewangelicki, dziś rzymskokatolicki kościół filialny pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła. Kościół razem z cmentarzem przykościelnym jest wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego pod numerem A-1541 (decyzje z 27 czerwca 1949 i 26 maja 1995 roku); wykaz rejestru datuje go na drugą połowę XVII wieku. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go jako kościół filialny z terenem cmentarza przykościelnego i zachowanym starodrzewem, z datą 1682. Harnoch wymienia pod rokiem 1546 ewangelickiego pastora Matthiasa Lange. Kronika Dzierzgonia Ottona Piepkorna podaje, że w 1585 roku kościół w Starym Mieście był, podobnie jak kościół w Jasnej, pod patronatem Fabiana Młodszego von Zehmen. Przytoczony w niej wykaz duchownych Dzierzgonia notuje, że 3 czerwca 1638 roku pochowano w tutejszym kościele Euphemię z domu Groß Pferdsfelder, żonę Friedricha von Polentz, pana na Pachollen i Starym Mieście; kazanie pogrzebowe wygłosił i wydał drukiem w Elblągu pastor dzierzgoński Georg Creuselius. Pełniejsze dzieje budowli zawiera teczka prowincjonalnego konserwatora zabytków Prus Wschodnich z lat 1917–1941. Jest w niej opracowanie, które tutejszy pastor spisał w 1936 roku na podstawie kroniki parafialnej i rachunków kościelnych. Według niego zakon zbudował tu kościół z kamienia polnego, który między 1636 a 1663 rokiem popadł w ruinę. W 1663 rok…
Źródła zewnętrzne
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 167 (Altstadt, diecezja Morąg) — źródło drukowane
- O. Piepkorn, „Die Heimatchronik der westpreußischen Stadt Christburg und des Landes am Sorgefluß”, Detmold 1961 (przedruk 2011; skan: westpreussische-gesellschaft.de, Heimatkreis Stuhm) — kronika miasta
- Wykaz rejestru zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku — rejestr zabytków
- Wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, wykaz dla gminy Stary Dzierzgoń, pozycja 187 — ewidencja konserwatorska
- Kościół św. Piotra i Pawła w Starym Mieście — pl.wikipedia — encyklopedia
- Stare Miasto (województwo pomorskie) — pl.wikipedia — encyklopedia
- AP Olsztyn 42/367/0/-/374 „Altstadt, evangelische Kirche” (1917–1941): opracowanie pastora z 1936 r., raporty konserwatora 1935–1940 — archiwalia
- A. Boetticher, Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreußen, z. III: Das Oberland, wyd. 2, Königsberg 1898, s. 7–8 — inwentarz zabytków
- AP Olsztyn 42/367/0/-/7 „Kunstdenkmähler im Kreis Mohrungen” (1855–1859) — archiwalia
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 2, s. 687; t. 3, s. 723, 783, 829; t. 4, s. 1157, 1231, 1256; t. 5, s. 1306; t. 6, s. 1602, 1631, 1661, 1735, 1764, 1787; t. 7, s. 1903 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Wschodnich 1912, s. 30, 88 — źródło drukowane
- Georg Conrad, „Beschreibung der evangelischen Pfarrkirche in Mühlhausen (Kreis Pr. Holland) und Verzeichnis ihrer Geistlichen”, „Altpreußische Monatsschrift” 34, 1897, s. 536–583 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 192–193 — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 42 — artykuł naukowy
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.