Olszanica — cmentarz ewangelicko-mennonicki
Ellerwalde
- Powiat
- kwidzyński
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicko-mennonickie
Z Wikipedii (PL)
W ewidencji konserwatorskiej cmentarz w Olszanicy, dawnym Ellerwalde, opisano jednym wierszem. Z nagrobków wymieniono jedną stelę. Daty założenia, powierzchni ani numeru działki dokumentacja nie podaje, a urzędowy rejestr zabytków tego cmentarza nie obejmuje. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Sadlinki na lata 2024–2027 podaje, że cmentarz gęsto porastają samosiejki (lilaki i klony) i że zachowała się na nim jedna stela Davida Jacoba Wernera z datą śmierci 1862; być może nagrobków jest więcej, ale gęste zakrzaczenie nie pozwala tego sprawdzić. Sama wieś leży w gminie Sadlinki, w powiecie kwidzyńskim, na nizinie ciągnącej się wzdłuż Wisły — Żuławach Kwidzyńskich, po niemiecku Marienwerdersche Niederung. Ellerwalde miało własny urząd stanu cywilnego i własny obwód urzędowy, obejmujący także Rozpędziny, oba Paradyże i Kampangen. W wojewódzkiej ewidencji zabytków ujęto układ ruralistyczny wsi, dawną szkołę z częścią mieszkalną, kilkanaście domów i stodół oraz 22 suszarnie tytoniu. Według Ericha Wernickego (1912) mieszkańcy wsi Orligk, później zwanej Ellerwalde, otrzymali w 1586 roku od księcia Albrechta Fryderyka nadanie na prawie chełmińskim na 54 włóki na 26 lat, liczone od 1575 roku; stąd Wernicke wnioskuje, że wieś urządzono na nowo w 1575 roku. Pisze też, że dawna droga wiejska to dzisiejsza szosa, przy której w 1912 roku leżały domy szarwarkowe i cmentarz. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał *Ellerwalde* jako wieś. Notował tu 68 domów mieszkaln…
Źródła zewnętrzne
- Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Sadlinki, stan 29 VIII 2026, poz. 189
- Wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885, Berlin 1887 — powiat Marienwerder, gmina wiejska Ellerwalde — spis urzędowy
- Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, zeszyt III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku) — spis urzędowy
- Meyers Orts- und Verkehrslexikon des Deutschen Reichs, wyd. 1912 — źródło drukowane
- Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku — źródło drukowane
- Program Opieki nad Zabytkami Gminy Sadlinki na lata 2024–2027, uchwała nr IV/28/2024 z 13 sierpnia 2024 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2024, poz. 3746, s. 49 — program opieki nad zabytkami
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69 — źródło drukowane
- E. Wernicke, „Bauernhäuser der Marienwerderer Niederung und die Geschichte ihrer Bewohner”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Marienwerder”, z. 50, Marienwerder 1912, s. 20, 22 — artykuł naukowy
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.