Nowy Staw — dawny cmentarz luterański przy kościele św. Jerzego (ewangelicki)
Neuteich
- Powiat
- malborski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Dawny cmentarz luterański Nowego Stawu, po niemiecku Neuteich, leżał na wzgórzu przed miastem, w miejscu kościoła świętego Jerzego. Tę podmiejską świątynię, stojącą przed Bramą Malborską, magistrat oddał w XVI wieku mieszczanom skłaniającym się ku luteranizmowi i to w niej zaczynały się tutejsze nabożeństwa ewangelickie. W wojnie szwedzkiej w 1626 roku świątynia przestała istnieć, a nabożeństwa przeniosły się do ratusza; według Harnocha gmina wybrała ratusz na nabożeństwa już w 1612 roku. W latach wojen szwedzkich ewangelicy dwukrotnie dostawali na kilka lat kościół parafialny w mieście, ale za każdym razem musieli go oddać i wrócić do ratusza. Topografia Goldbecka z 1789 roku mówi o tym jednym zdaniem: luteranie odprawiali nabożeństwa „najpierw przed miastem w kościele świętego Jerzego na wzgórzu, gdzie teraz jest cmentarz luterański”. Burmistrz Chojnic Isaak Gottfried Goedtke, luteranin, pisze w rękopisie z około 1760 roku, że nabożeństwa ewangelickie w kościele świętego Jerzego trwały co najmniej do 1624 roku; kiedy i jak kościół przestał istnieć, nie wiedział. Pomnik, który pastor Johann Politzki postawił tam zmarłej w 1624 roku żonie, przeniesiono przy zniszczeniu kościoła do ratusza. W czasie drugiej wojny polsko-szwedzkiej pastor Lorentz Fischer wygłaszał mowy i kazania pogrzebowe na cmentarzu i w farze; Goedtke nie podaje, o który cmentarz chodzi. Szpitale Świętego Ducha i świętego Jerzego leżały, jak zwykle, poza umocnieniami miasta — pierwszy na północy, między mi…
Źródła zewnętrzne
- J. F. Goldbeck, „Volständige Topographie des Königreichs Preussen”, cz. 2: „Topographie von West-Preussen”, Marienwerder 1789, s. 18 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 436–438 — źródło drukowane
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 213, 232 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 224, 250 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 36 — źródło drukowane
- Isaak Gottfried Goedtke, „Kirchengeschichte der evangelischen kleinen Städte im Polnischen Preußen”, wyd. Hans-Christoph Surkau (Sonderschrift 112 Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen), s. 183, 185 — źródło drukowane
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 49 — artykuł naukowy
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.