Cmentarz mennonicki w Stogach

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz mennonicki w Stogach — do 1945 roku *Heubuden*, na Wielkich Żuławach Malborskich (*Gross-Werder*) — jest największym i jednym z najstarszych cmentarzy mennonickich w Polsce; zajmuje 2,6 hektara. Spis z 1885 roku pokazuje wieś podzieloną na trzy wspólnoty wyznaniowe i żadną z nich nie przeważającą wyraźnie: ze 450 mieszkańców 183 było katolikami, 171 zapisano jako innych chrześcijan — na Żuławach zwykle mennonitów — 95 było ewangelikami, a jeden mieszkaniec był Żydem. Miejscowi ewangelicy należeli wówczas do parafii w Marienburgu, dzisiejszym Malborku. Cmentarz był głównym miejscem pochówku *Mennonitengemeinde Heubuden-Marienburg*, największej wiejskiej gminy mennonickiej Niemiec Wschodnich — wspólnoty anabaptystycznej o korzeniach niderlandzkich, nurtu staroflamandzkiego, odrębnej od luteran. Chowano tu również miejscowych ewangelików. Cmentarz przy mennonickim kościele wzmiankowano w 1755 roku, gmina przejęła go w 1905 roku, a rejestr Narodowego Instytutu Dziedzictwa datuje go na 1768 rok. Zachowało się około 260 obramowań grobów, czyli tumb, i 78 charakterystycznych stel z bogatą symboliką; rośnie tu około 300-letni dąb. 📌 Sam dom modlitwy, który stał przy cmentarzu, zdążył zostać dokładnie zmierzony przed zniszczeniem. Inwentaryzacja podaje rok budowy 1768 — ten sam, którym rejestr opatruje cmentarz — i wymiary 12,10 × 27,50 metra, przy czym sama sala miała 20,6 metra. Siedzenie starszych i nauczycieli stało przy ścianie zachodniej, obok niego ambona, a wnętrz…