Szawałd — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Szawałd, po niemiecku Schadewalde, leży na Żuławach w gminie Malbork. Przywilej dla wsi wystawił wielki mistrz Winrych von Kniprode, a ewangelickie nabożeństwa odprawiano tu już w 1590 roku i z tego samego roku pochodzi pierwszy znany duchowny, Johannes Blum; gmina ewangelicka istniała tu od około 1600 roku. Kiedy zbudowano pierwszy kościół, nie wiadomo — źródła tego nie przekazały. Wiadomo natomiast, co się z nim stało, i to z dokładnością do godziny. W archiwum kościelnym zachowała się notatka pastora Bredtego, zmarłego w 1742 roku: „Roku 1719, trzydziestego lipca, wieczorem o godzinie siódmej — i to pod nieobecność tutejszego komendarza — rozebrano stary kościół ewangelicki, a w następny poniedziałek wzniesiono nowy, tak że o siódmej wieczorem stał już z krokwiami”. W kolejną niedzielę już w nim kazano, choć nie miał ani dachu, ani ścian. Jedenastego sierpnia przyszedł zakaz dalszej budowy pod karą 500 dukatów, trzydziestego sierpnia następny, pod karą 1000 dukatów i groźbą rozebrania kościoła; sprawę załagodzono dzięki przysiężnemu wałowemu, na koszt całych Żuław. 📌 To najlepszy dowód, czym była konstrukcja szachulcowa: szkielet z gotowych, ciesielsko obrobionych elementów można było rozebrać i postawić jak mebel. Ten kościół dotrwał do połowy XIX wieku. Bernhard Schmid opisuje budynek, w którym przez sześć dni stała woda na wysokość jednego metra — tak że konieczna była nowa budowa. Starą świątynię rozebrano w 1846 roku jako grożącą zawaleniem, nabożeństwa przeniesiono…