Bytów — kościół ewangelicki na wzgórzu (kaszubski, dawniej świętego Jerzego)
Bütow, Bergkirche
- Rok powstania
- 1675
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- bytowski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicko-unijna
Z Wikipedii (PL)
Bytów — po niemiecku Bütow — leżał w powiecie bytowskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze, w ziemi lęborsko-bytowskiej, w której przeważała ludność ewangelicka, a osobną grupę stanowili Kaszubi ewangeliccy. Kościół świętego Jerzego stoi przed miastem, przy trakcie słupskim, na stromym wzgórzu zwanym Kegelberg; od 1989 roku jest cerkwią greckokatolicką. Nazw ta budowla miała wiele: w źródłach niemieckich występuje jako *Bergkirche* — kościół na górze, *Begräbniskapelle* — kaplica cmentarna, *St. Georgii* i *Georgskapelle*, a wreszcie *kaschubische Kirche*, czyli kościół kaszubski. Hugo Lemcke opisał ją w 1911 roku jako całkowicie prostą budowlę z kamienia polnego, otynkowaną, na rzucie prostokąta 26,7 na 10 metrów, ostatnio przebudowaną w 1845 roku; na chorągiewce widniała data 1834. Widać ją już na mapie Eilharda Lubinusa z 1617 roku: z wieżyczką pośrodku kalenicy i przybudówką zakrystii, na osobnym wzgórzu. Wzgórze badano archeologicznie dwukrotnie. Przedwojenna literatura umieszczała tu grodzisko wczesnośredniowieczne — znajdowano ceramikę, miecz, groty strzał, dzban, kubek i podkowy — i to właśnie przesądziło o objęciu wzgórza rejestrem zabytków decyzją numer 252 z 19 marca 1960 roku, pod pozycją A-153. W 1961 roku założono siedemnaście wykopów sondażowych, ale nie potwierdziły one istnienia grodziska. Kolejne badania, ratownicze, przeprowadzono w 2018 roku przy zagospodarowaniu zespołu parkowo-cmentarnego. 26 lutego 1454 roku Gdańszczanie pod wodzą Arnta von T…
Źródła zewnętrzne
- Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Jana Chrzciciela w Bytowie — Wikipedia — audyt workflow
- F. Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern (1912) — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Butow — źródło drukowane
- B. Reszka, „Ewangelicy na Gochach”, Borowy Młyn — Rumia 2008 — monografia
- „Nasze Pomorze. Rocznik Muzeum Zachodniokaszubskiego w Bytowie”, nr 20, Bytów 2019 — artykuł naukowy
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G20b (wizytacja 1686–1687) — repertorium archiwalne
- „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911 — edycja źródłowa
- A. Kucner, „Dzieje polityczne Lęborka i Bytowa w latach 1454–1637”, „Przegląd Zachodni” 1989, nr 2 — artykuł naukowy
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784 — opis topograficzny
- [Ch. Sancke], „Ausführliche Historie derer Emigranten oder vertriebenen Lutheraner aus dem Ertz-Bißthum Saltzburg”, cz. 3, Leipzig 1733, przedruk w: F. Ströfer, „Marschzüge der Angesessenen”, Salzburger Verein, Bielefeld 1995 — opracowanie źródłowe
- zestawienie K.-D. Kreplina „Die Salzburger Emigranten in Bütow”, 2010 — opracowanie źródłowe
- E. Winguth, „Das älteste Kirchenbuch der evangelischen Gemeinde in Bütow”, „Bütower Anzeiger”, 4 czerwca 1931, R. 48, nr 128 — inwentarz archiwalny
- J. Siebke, „Die Gegenreformation im Lande Bütow”, rozprawa doktorska, Uniwersytet w Greifswaldzie, obrona 12 lipca 1939, druk Greifswald (⚠ warstwa faktograficzna oparta na archiwaliach i sprawdzalna; wykładnia „niemiecki = ewangelicki” to program z 1939 roku) — rozprawa naukowa
- W. Keller, „Volkssagen aus Stadt und Kreis Bütow in Pommern”, Bütow 1920, druk „Bütower Anzeiger”; przedruk: „Unvergessene Heimat” nr 6, Frankenberg 1969 — zbiór podań
- H. Lemcke, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. II, z. 5: „Die Kreise Bütow und Lauenburg”, Stettin 1911 — inwentarz zabytków
- M. Kwaśkiewicz, „Protestanckie ślady w kulturowej przestrzeni Bytowa”, „Nasze Pomorze” 20 (2019), s. 9–30 — artykuł naukowy
- B. Hapke, „Założenie i rozwój kościoła świętego Jerzego w Bytowie”, „Nasze Pomorze” 8 (2006), s. 79–94 — artykuł naukowy
- H. Lemcke, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Pommern”, cz. III, t. II, z. 5: „Die Kreise Bütow und Lauenburg”, Stettin 1911, s. 141, 142, 145, 146, 148 — źródło drukowane
- Th. Hirsch, „Geschichte des Karthauser Kreises bis zum Aufhören der Ordensherrschaft”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 6 (1882), s. 104, 110 — źródło drukowane
- „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 39 — źródło drukowane
- H. Berghaus, „Landbuch des Herzogthums Pommern”, cz. II, t. 7, Berlin–Wriezen 1874, s. 1036–1037 — źródło drukowane
- Ernst Müller, „Die Evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, Stettin 1912 — źródło drukowane
- A. R. Sikora, „Przekłady tekstów biblijnych na kaszubski. Historia. Stan aktualny. Perspektywy”, „Scripta Biblica et Orientalia” 5 (2013), s. 131 (przypis 5: tytuł wydania fototypicznego kancjonału Krofeya, wyd. R. Olesch, Köln–Graz 1958) — artykuł naukowy
- F. Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 185 — źródło drukowane
- Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku, nr 4 (245)/2023, s. 13–14 — opracowanie
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.