Bytów — dawny kościół ewangelicki (ob. św. Katarzyny)
Bütow
- Rok powstania
- 1848
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- bytowski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Bytów, po niemiecku Bütow, był miastem powiatowym w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze, w ziemi lęborsko-bytowskiej — okolicy o przewadze ludności ewangelickiej, w której osobnym zjawiskiem byli Kaszubi ewangeliccy. Dawny kościół ewangelicki świętej Elżbiety, wzniesiony w latach 1848–1854, jest dziś rzymskokatolickim kościołem parafialnym świętej Katarzyny Aleksandryjskiej i świętego Jana Chrzciciela przy ulicy Jana Pawła II 16. Kościół wpisano do rejestru zabytków województwa pomorskiego decyzją z 10 lipca 2007 roku pod numerem A-1809; wykaz opisuje go jako kościół ewangelicki pod wezwaniem świętej Elżbiety, obecnie rzymskokatolicki parafialny, i datuje na lata 1848–1854. Nie należy go mylić z bytowskim kościołem na wzgórzu świętego Jerzego, dziś cerkwią greckokatolicką. Słupszczanin Bartholomäus Swawe, od 1545 roku pierwszy ewangelicki biskup kamieński, zarządzał po 1549 roku majątkiem w Bytowie. Reformacja objęła miasto w wieku szesnastym. Według Macieja Kwaśkiewicza („Nasze Pomorze” 20, 2019, s. 13–14) w 1557 roku rada miejska przejęła kościół świętej Katarzyny za przyzwoleniem biskupa włocławskiego Jana Drohojowskiego. O prawo powołania pierwszego pastora spierali się książę, który przypuszczalnie chciał Jana Klugego, i rada, która optowała za Joelem Poltzinem; spór rozstrzygnął Zygmunt August na korzyść rady. Patronat nad bytowską parafią ewangelicką sprawował magistrat. Wykaz duchownych Pomorza Ernsta Müllera otwiera Johann Kluge, wpisany bez lat urzędowania, z …
Źródła zewnętrzne
- Zabytek.pl (NID) — Bytów, kościół ewangelicki św. Elżbiety, ob. św. Katarzyny — rejestr NID
- F. Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern (1912) — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G20b (wizytacja 1686–1687) — repertorium archiwalne
- „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911 — edycja źródłowa
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784 — opis topograficzny
- E. Winguth, „Das älteste Kirchenbuch der evangelischen Gemeinde in Bütow” (1931), przedruk w: K.-D. Kreplin (oprac.), „Reader Kaschuben”, t. 4: Kirchen- und Sprachgeschichte — przedruk źródłowy
- „Specification Wie viel in denen Landen Lauenburg und Bütow Gebohren, Getraut und Gestorben sind, Anno 1719”, Sächsische Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden, sygn. Hist.Pomm.0007, misc. 24; zestawienie K.-D. Kreplina, 2001 — wykaz urzędowy
- „Der große Brand der Stadt Bütow im Jahre 1700”, podał E. Berndt, „Unser Pommerland” 10 (1925), z. 10/11, s. 446–447 — opracowanie źródłowe
- D. G. Scheerbarth, „Diplomatische Nachricht von der im Jahr 1787 … gerichtlich untersuchten vorgegebenen Hexengeschichte …”, Stettin 1793 — druk źródłowy
- Z. Szultka, „Stände zwischen Brandenburg-Preussen und polnischer Adelsrepublik 1657/58–1772/74. Zur Tätigkeit des Sejmiks im Lauenburgisch-Bütowschen Lehen”, w: „Mecklenburg und seine ostelbischen Nachbarn. Historisch-geographische und soziale Strukturen im regionalen Vergleich”, Schwerin 1997, s. 172–189 — opracowanie
- J. Siebke, „Die Gegenreformation im Lande Bütow”, rozprawa doktorska, Uniwersytet w Greifswaldzie, obrona 12 lipca 1939, druk Greifswald (⚠ warstwa faktograficzna oparta na archiwaliach i sprawdzalna; wykładnia „niemiecki = ewangelicki” to program z 1939 roku) — rozprawa naukowa
- W. Keller, „Volkssagen aus Stadt und Kreis Bütow in Pommern”, Bütow 1920, druk „Bütower Anzeiger”; przedruk: „Unvergessene Heimat” nr 6, Frankenberg 1969 — zbiór podań
- S. Wesołowska, „Geneza reformacji w Księstwie Pomorskim”, „Nasze Pomorze” 2 (2000), s. 177–194 — artykuł naukowy
- M. Kwaśkiewicz, „Protestanckie ślady w kulturowej przestrzeni Bytowa”, „Nasze Pomorze” 20 (2019), s. 9–30 — artykuł naukowy
- V. Kostka, „Kancjonał Szymona Krofeya i inne polskie kancjonały ewangelickie z drukarni gdańskich”, „Nasze Pomorze” 7 (2005), s. 75–86 — artykuł naukowy
- H. Lemcke, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Pommern”, cz. III, t. II, z. 5: „Die Kreise Bütow und Lauenburg”, Stettin 1911, s. 140 — źródło drukowane
- E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 60–63 — źródło drukowane
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 1034 — źródło drukowane
- „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie” 1964, nr 10, poz. 60, s. 1 — źródło drukowane
- „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 39 — źródło drukowane
- „Berlinische Nachrichten von Staats- und gelehrten Sachen”, 21 września 1819 roku, s. 14 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Berlinische Nachrichten von Staats- und gelehrten Sachen”, 9 października 1851 roku, s. 1 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Breslauer Zeitung”, 1 lipca 1871 roku, s. 1 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche allgemeine Zeitung” (Berlin), 4 kwietnia 1884 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 11 listopada 1884 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche allgemeine Zeitung” (Berlin), 27 grudnia 1884 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger” (Berlin), 30 stycznia 1886 roku, s. 1 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 23 grudnia 1886 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 5 lutego 1896 roku, s. 11 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 22 maja 1897 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „National-Zeitung” (Berlin), 25 sierpnia 1897 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 18 listopada 1904 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 13 listopada 1909 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Kölnische Zeitung”, 6 marca 1930 roku, s. 2 (obraz strony: Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- Z. Szultka, „Uzupełnienia do biogramu pastora Szymona Krofeja i jego familiantów na wolnym sołectwie w Dąbiu”, „Acta Cassubiana” 7, 2005, s. 140–141, 144 — artykuł naukowy
- H. Berghaus, „Landbuch des Herzogthums Pommern”, cz. II, t. 7, Berlin–Wriezen 1874, s. 1034, 1037–1038 — źródło drukowane
- E. Winguth, „Die Verzeichnung der nichtstaatlichen Archive des Kreises Bütow nach dem Stand von 1939/40”, oprac. K.-D. Kreplin, H. T. Porada, D. Schleinert, „Baltische Studien” NF 86/2000, s. 115–143 — inwentarz archiwalny
- A. R. Sikora, „Teksty biblijne w Cwicźeniu Katechismowym Szymona Krofeja — osiemnastowiecznym zabytku piśmiennictwa kaszubskiego”, „Studia Gnesnensia” XXXI (2017), s. 5–17 (streszczenie) — artykuł naukowy
- H. Kamińska, „Cechy fonetyczne języka Pontanusa”, „Roczniki Humanistyczne” XX (1972), z. 4, s. 19 — artykuł naukowy
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.