Kwidzyn — katedra św. Jana Ewangelisty (Marienwerder)

Z Wikipedii (PL)

Katedra w Kwidzynie (*Marienwerder*) wyrosła przy zamku, który po podziale Prus na cztery biskupstwa stał się siedzibą biskupów pomezańskich i kapituły. Gdy w 1525/1526 roku Prusy Książęce przeszły na protestantyzm, świątynia stała się ewangelicka i pozostała nią do końca niemieckiego Kwidzyna. Od 1993 roku jest konkatedrą diecezji elbląskiej. Najciekawsze w dziejach tej katedry jest to, że mieściła naraz trzy wspólnoty mówiące trzema językami. Po Reformacji podzielono ją na trzy części: Polacy otrzymali kościół górny, a w latach 1547–1576 w zachodnim krańcu korpusu, odgrodzonym kratą, odprawiali nabożeństwa Czesi; organy służyły wtedy zborowi niemieckiemu i czeskiemu naraz. Potem ta część stała pusta i do 1782 roku chowano w niej zmarłych. Jako pierwszego duchownego ewangelickiego wymieniano Simona Kleina, od 1537 roku Hansa von Sadag; diakonów niemieckich notowano od 1586 roku, a polskich — wcześniej, bo od 1560. 📌 Polszczyzna nie była w tym Kościele językiem obcym. To duchowny z Kwidzyna dojeżdżał do pobliskich Rakowic, gdzie nabożeństwo odprawiano — jak notuje Harnoch — „dawniej także po polsku, przez diakona z Kwidzyna”, a sama tamtejsza parafia była do 1576 roku filią kwidzyńskiej. W luterańskim Gimnazjum Akademickim w Gdańsku katedra języka polskiego obsadzana była bez przerwy: gdy w 1734 roku umarł jej lektor Paulus Świetlicki, następcę znaleziono w ciągu roku. Parafia była wielka. Statystyka kościołów ewangelickich Agathona Harnocha z 1890 roku liczy w niej 17 000 …