Gniew — dawny kościół ewangelicki (Mewe, nieistniejący)
Mewe
- Rok powstania
- 1818
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- tczewski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Gniew, po niemiecku Mewe, leży na wysokim lewym brzegu Wisły, przy ujściu Wierzycy. Do 1920 roku było to miasto powiatu kwidzyńskiego (Kreis Marienwerder), co potwierdza indeks Gemeindelexikonu Prus Zachodnich z 1885 roku. Kościoła ewangelickiego już nie ma; po świątyni pozostała tablica pamiątkowa przy cmentarzu komunalnym, dawnym cmentarzu ewangelickim. Historia Gniewu jest starsza od kościoła ewangelickiego o pół tysiąclecia. Miasto było grodem książąt pomorskich, Sambora II i Wracisława II, potem siedzibą konwentu krzyżackiego z komturem, a za rządów polskich starostwem, które trzymali między innymi Jan Sobieski i Stanisław Leszczyński. Kościół parafialny pod wezwaniem świętego Mikołaja miał ufundować około 1204 roku książę Sambor I, uposażając go między innymi dziewięcioma włókami roli przy mieście; autentyczności dokumentu erekcyjnego nowsi badacze zaprzeczali już w XIX wieku. Według kroniki Harnocha z 1890 roku już przed Reformacją tutejszy proboszcz musiał sprzyjać Ewangelii, bo w 1506 roku Peter Wilmann, prepozyt przy kościołach świętego Jerzego i świętego Jana w Toruniu, prosił go o zbiórkę na rzecz ubogich waldensów. Za pierwszych wyznawców Ewangelii w Gniewie, po niemiecku Mewe, uważa się duchownych Stephana von Lübena (1538), Jacoba Danka (1561) i Oswalda Arenda (1569); publiczne nabożeństwo ewangelickie wprowadzono około 1545 roku w kościele świętego Mikołaja, a 9 lipca 1570 roku król Zygmunt August nadał tutejszym ewangelikom przywilej religijny. Pierwszym st…
Źródła zewnętrzne
- — źródło online
- Kościół ewangelicki w Gniewie — Wikipedia — encyklopedia
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. II”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 85 (2006) — repertorium archiwalne
- „Diecezja chełmińska. Zarys historyczno-statystyczny”, Pelplin 1928 (nakładem Kurii Biskupiej) — źródło drukowane
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G11 (wizytacja 1649) — repertorium archiwalne
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 516, 517 — źródło drukowane
- Rietz, „Ein Streit zwischen der Gemeinde Rauden und ihrem Geistlichen aus den Jahren 1638–1640”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Marienwerder”, z. 63, Marienwerder 1924, s. 11 — artykuł naukowy
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 70 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 117; t. 2, s. 479, 686; t. 3, s. 940, 947, 996; t. 4, s. 1201; t. 5, s. 1454, 1496; t. 6, s. 1671, 1775; t. 7, s. 1822, 1854, 1919 — źródło drukowane
- Isaak Gottfried Goedtke, „Kirchengeschichte der evangelischen kleinen Städte im Polnischen Preußen”, wyd. Hans-Christoph Surkau (Sonderschrift 112 Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen), s. 213–216, 220–221 — źródło drukowane
- „National-Zeitung” (Berlin), 11 maja 1856 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Berlinische Nachrichten von Staats- und gelehrten Sachen”, 8 listopada 1862 roku, s. 7 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche allgemeine Zeitung” (Berlin), 30 listopada 1884 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Königsberg), 30 maja 1890 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 18 grudnia 1898 roku, s. 13 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- M., „Ueber den Neubau der evangelischen Kirche in der Stadt Mewe in den Jahren 1818–1823 und deren feierliche Einweihung am 3. August 1823”, „Preußische Provinzial-Blätter” 3, Königsberg 1830, s. 436–440 (Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — artykuł naukowy
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen”, t. I: Pommerellen, z. 4, Danzig 1887, s. 277–295 (hasło Mewe) — inwentarz zabytków
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 235 — wykaz duchownych
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 217 — monografia
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Prusy Zachodnie. Dwa oblicza sztuki luterańskiej”, w: „Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej”, red. J. Krochmal, Warszawa 2017, s. 470 — opracowanie
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 6, s. 46 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 18 — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 4, s. 37 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 13, s. 89 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.