Gniew — dawny kościół ewangelicki (Mewe, nieistniejący)

Z Wikipedii (PL)

Gniew — Mewe — był miastem, w którym ewangelicy stanowili u schyłku XIX wieku większość. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego notuje tu 2204 ewangelików wobec 1724 katolików; miejscowość wymieniono w ówczesnym powiecie kwidzyńskim, co potwierdza indeks Gemeindelexikonu Prus Zachodnich z 1885 roku. Neogotycki kościół ewangelicki stanął przy ratuszu, w latach 1818–1823, według projektu Karla Friedricha Schinkla, i poświęcono go w 1823 roku. Użytkowano go do 1945 roku, potem opuszczono; ze względu na zły stan rozebrano go w latach 1955–1957. Po świątyni została tablica pamiątkowa na dawnym cmentarzu ewangelickim. 📌 Historia Gniewu jest jednak starsza od tego kościoła o pół tysiąclecia. Miasto było grodem książąt pomorskich, Sambora II i Wracisława II, potem siedzibą konwentu krzyżackiego z komturem, a za rządów polskich starostwem, które trzymali między innymi Jan Sobieski i Stanisław Leszczyński. Kościół parafialny wzniósł około 1294 roku Sambor I, uposażając go dziewięcioma włókami. Wizytacja biskupa Hieronima Rozrażewskiego z lat 1582–1583 zapisała przy tutejszej parafii zarzuty wobec plebana: że utrzymywał organistę niekatolika, że trzymał u siebie rodzonego brata kalwinistę, z którym mieszkał pod jednym dachem, i że po przyjacielsku obcował z mieszczanami wyznania ewangelickiego. Pleban obiecał brata wkrótce odprawić. 📌 To jeden z nielicznych w tych aktach śladów kalwinizmu — przeważającą część zapisów o innowiercach stanowią luteranie. 📌 Fara pozostawała w rękach l…