Szawałd — dawny kościół ewangelicki (ob. rzymskokatolicki)
Schadwalde
- Rok powstania
- 1846
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- malborski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Szawałd — po niemiecku Schadwalde — leży na Wielkich Żuławach Malborskich nad Nogatem, około sześciu kilometrów od Malborka; lokował go w 1352 roku wielki mistrz Winrich von Kniprode. Wiesław Długokęcki zalicza Szawałd do średniowiecznych parafii trzywioskowych, obok Półmieścia i Kamienic, choć dane o ich przynależności pochodzą dopiero z 1565 roku; uposażenie parafii w ziemię było wyjątkowo skromne — 2 łany przy 40 łanach wsi, podczas gdy z reguły nadawano 4 łany. Hermann Eckerdt (1868) wymienia Szawałd, po niemiecku Schadwalde, wśród wsi, których przywileje lokacyjne z czasów krzyżackich wspominają proboszcza. Wieś stała się siedzibą parafii już pod koniec XVI wieku: Agathon Harnoch notuje tu nabożeństwa ewangelickie od 1590 roku, konserwatorska ewidencja datuje początek gminy na około 1600 rok. Wykaz duchownych pruskich prowadzi listę tutejszych pastorów od 1590 roku. Pierwszy znany szawałdzki duchowny ewangelicki — u Harnocha Johannes Blum, u Rhesy Johann Bluhm — urzędował tu od tego samego roku, a jego posługa skończyła się nieszczęśliwie: oskarżono go o filipizm, czyli sprzyjanie łagodniejszej linii Melanchtona, i w 1602 roku złożono z urzędu, po czym został nauczycielem w Malborku. To ślad sporów, które dzieliły wówczas luteranów Prus Królewskich. Według Hartwicha po złożonym z urzędu Johannie Bluhmie pastorem w Szawałdzie, po niemiecku Schadwalde, był Fryderyk Zwicker, wkrótce przeniesiony do Lichnów; po nim student Jan, złożony z urzędu w 1610 roku przez ekonoma Jer…
Źródła zewnętrzne
- westpreussen.de — kwerenda webowa
- zabytek.pl — serwis Narodowego Instytutu Dziedzictwa — kwerenda webowa
- Kwerenda własna atlasu — kwerenda własna
- Szawałd (Schadwalde) — Żuławy Wiślane / zulawy.infopl.info — audyt workflow
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- B. Szady, „Geografia struktur religijnych i wyznaniowych w Koronie w II połowie XVIII w.”, Lublin 2010 — monografia (atlas wyznań)
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 207 — wykaz duchownych (druk 1834)
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 261, 262, 264, 265 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 438–439 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. V, hasło „Malbork” — źródło drukowane
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868, s. 52, 99 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 166, 234, 77 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 158, pozycja 120 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 37 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 142; t. 2, s. 379, 417, 466, 495, 539, 543, 571, 611; t. 3, s. 773, 808; t. 4, s. 1132; t. 5, s. 1386; t. 6, s. 1563, 1766; t. 7, s. 1986, 1993, 2000, 2036, 2060 — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Królewiec), 25 września 1872 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 22 października 1886 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 12 sierpnia 1887 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 30 marca 1889 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 5 maja 1891 roku, s. 7 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 17 stycznia 1908 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 4 października 1910 roku, s. 12 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- W. Długokęcki, „Najstarsza organizacja parafialna na Żuławach Wielkich (do połowy XV w.)”, „Studia Elbląskie” XX, 2019, s. 10, 20 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” XVIII, 2017, s. 52–53 — artykuł naukowy
- C. Parey, „Das freicöllmische Patronat über seine evangelischen Kirchen im Marienburger Kreise”, „Altpreußische Monatsschrift” 6, 1869, s. 238–246 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 192–193 — artykuł naukowy
- Kronika parafii ewangelickiej w Szawałdzie (Schadwalde) z lat 1813–1849 („Materialien zu einer Chronik der Parochie Schadwalde”), założona przez pastora Conrada Gustava Eduarda von Schaewena, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), Archion 23270 — źródło archiwalne
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 216 — monografia
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.