Fiszewo — dawny zbór protestancki i cmentarz ewang.-mennonicki (Fischau)
Fischau
- Rok powstania
- 1886
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- elbląski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
W Fiszewie (Fischau) stały dwa kościoły. Gotycki kościół świętego Jana z XIV wieku dzięki patronatowi królów polskich w Prusach Królewskich pozostał rzymskokatolicki. Spłonął 1 kwietnia 1948 roku; od 2019 roku diecezja elbląska odbudowuje go z ruiny na cele kultury, a prace mają się zakończyć około 2026 roku. Osobny kościół protestancki rozebrano krótko po tym pożarze, około 1948 roku. Zachował się cmentarz ewangelicko-mennonicki z nagrobkami i metalową dzwonnicą z XVIII i XIX wieku. Wspólnota ewangelicka zawiązała się tu w drugiej połowie XVI wieku i zbierała się w domu modlitwy; urząd duchownego ustanowiono na początku XVII stulecia, a nowy kościół zbudowano w 1706 roku. Pierwszym pastorem był Bartholomäus Kuhnhold, tutejszy duchowny od 1606, a może dopiero od 1612 roku, który sprawował urząd aż do śmierci w 1652 — wykaz duchownych pruskich dodaje, że „miał pozostawać w urzędzie czterdzieści pięć lat”. Według Hartwicha w 1609 roku proboszcz katolicki z Fiszewa, Albert Bedliński, oskarżył miejscowego pastora luterańskiego o wkraczanie w jego urząd; wojewoda nakazał, by pastor w ciągu ośmiu dni opuścił całą parafię fiszewską pod karą dożywotniego więzienia w wieży, a gminie zakazał przyjmowania innego duchownego pod karą 500 florenów węgierskich. Jak podaje Abraham Hartwich (1723), 12 września 1617 roku król Zygmunt III na prośbę proboszcza fiszewskiego polecił ekonomowi malborskiemu usunąć tutejszego pastora luterańskiego. Własny wykaz duchownych, „którzy w kościele ewangel…
Źródła zewnętrzne
- Fiszewo (Fischau) — Żuławy infopl.info — kwerenda workflow
- medievalheritage.eu — Fiszewo, kościół św. Jana [kopia archiwalna 2023-03-27] — źródło online
- whitemad.pl — Kościół w Fiszewie powstaje z ruin — źródło online
- portel.pl — Historia okolic Elbląga: Fiszewo — źródło online
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902 — źródło drukowane
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 184 — wykaz duchownych (druk 1834)
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 428, 428–429 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. II, hasło „Fiszewo” — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 100, 264, 76, 79 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 144, pozycja 30 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 34 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 2, s. 385, 625; t. 3, s. 723, 747, 1019; t. 4, s. 1058, 1157, 1215; t. 6, s. 1616, 1652, 1761; t. 7, s. 1915, 1991 — źródło drukowane
- U. Machowska, „Fiszewa już nie ma — współczesny obraz wsi żuławskiej”, w: „Krajobraz kulturowy i społeczny Żuław Elbląskich”, red. A. W. Brzezińska, U. Wróblewska, P. Szwiec, wyd. I, ISBN 978-83-88400-63-6, s. 47–55 (wywiady z lipca 2010 roku) — artykuł naukowy
- „Ostpreußische Zeitung” (Królewiec), 12 kwietnia 1888 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 18 czerwca 1911 roku, s. 26 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger” (Berlin), 23 lutego 1921 roku, s. 2 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- P. Birecki, „Konflikty o kościoły pomiędzy katolikami a protestantami w Prusach Królewskich i Książęcych w I połowie XVII wieku”, „Studia Elbląskie” 21, 2020, s. 14, 16 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Katolicy i protestanci na terenie byłej diecezji pomezańskiej (1243–1992)”, „Studia Elbląskie” 2, 2000, s. 15 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 64, 66 — artykuł naukowy
- C. F. Brandt, „Geschichte einer westpreußischen Familie. Das hansische Ratsgeschlecht Brandt vom Werder”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Westpreußen”, z. 64, 1925, s. 20 — artykuł naukowy
- Stelter, „Statistische Notizen aus dem Kirchspiele Fischau”, „Preußische Provinzial-Blätter” 5, Königsberg 1831, s. 547–553 (Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — artykuł naukowy
- Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. EZA 980/6598, wykaz pastorów Fiszewa, nr XV–XVI, s. 7–9, skany 7–8 (Archion 22184) — źródło archiwalne
- Kronika parafii ewangelickiej w Fiszewie (Fischau), „Kurze Chronik des großen Krieges 1914” („Sonstige Verzeichnisse 1914”), Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/6600 (Archion 22220) — źródło archiwalne
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 36 — artykuł naukowy
- Archiwum Diecezji Elbląskiej, akta Ewangelickiej Superintendentury w Malborku, „Einpfarrungen” (1856–1889), s. 23, 73–75 (Czerwonka, 1859 i 1865; kopia cyfrowa: Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — archiwalia
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 10, s. 74 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.