Jezioro — dawny kościół ewangelicki (Thiensdorf)
Thiensdorf
- Rok powstania
- 1898
- Powiat
- elbląski
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelicko-augsburskie
Z Wikipedii (PL)
Dawny kościół ewangelicki w Jeziorze (do 1945 roku Thiensdorf) stoi pośrodku wsi w gminie Markusy na Żuławach. Murowaną, neogotycką i orientowaną świątynię wzniesiono w latach 1898–1899 na planie prostokąta, z wieżą od zachodu zwieńczoną hełmem z kulą i krzyżem. Po 1945 roku przejęli ją katolicy; nosi dziś wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Według Roberta Ziemiańskiego w 1947 roku zaczęto przystosowywać opuszczony kościół do kultu katolickiego; administrator parafii, ksiądz Teofil Chrobak, zwrócił się wtedy do Starostwa Powiatowego w Malborku z prośbą o przejęcie świątyni. Prośbę poparł zarząd gminy w Żurawcu i kościół przekazano. Przy kościele stoi granitowy obelisk z krzyżem, postawiony około 1920 roku ku pamięci poległych w latach 1914–1918. ⚠ Nie należy mylić tej świątyni ze zborem mennonickim z 1865 roku, który stoi w tej samej wsi, około 1,2 kilometra stąd na południowy wschód, i po wojnie służył za magazyn. Tutejsza parafia ewangelicka ma pochodzenie, jakiego nie ma żadna inna na Żuławach: swoje uposażenie zawdzięcza Szwedom. Osadnicy, którzy przyszli w te strony z Niderlandów za panowania królów polskich, mieli osuszyć i zagospodarować żuławskie niziny, a w zamian zapewniono im wolność wyznania; byli wśród nich i luteranie, i mennonici. Wykaz duchownych pruskich opowiada to tak: wsie tworzące parafię leżały pierwotnie na bagnach, a dopiero za królów polskich sprowadzono tu z Niderlandów rodziny ewangelickie i mennonickie, którym obiecano wolność wyznani…
Źródła zewnętrzne
- markusy.pl — strona internetowa
- zulawy.infopl.info — strona internetowa
- openstreetmap.org — strona internetowa
- Zbór mennonicki w Jeziorze — Encyklopedia Warmii i Mazur — kwerenda internetowa
- Jezioro (Thiensdorf) — zulawy.infopl.info — kwerenda internetowa
- A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreußen, Neidenburg 1890, s. 442–443, hasło Thiensdorf (tam pełny tekst dokumentu Oxenstierny) — źródło drukowane
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 214 — wykaz duchownych (druk 1834)
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- M. Bergau, „Die gesamte Priesterschaft der ungeänderten Augspurgischen Confeßion…”, Danzig 1753 — wykaz duchownych
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 443–444 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XII, hasło „Thiensdorf” — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 265, 347 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 162, pozycja 146 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 37 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 56; t. 2, s. 384, 454, 460; t. 3, s. 701, 840, 985, 991; t. 4, s. 1077; t. 5, s. 1295, 1364; t. 6, s. 1666, 1777; t. 7, s. 1901 — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 11 kwietnia 1888 roku, s. 7 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 8 maja 1888 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 27 listopada 1895 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 11 lutego 1903 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Staatsbürger-Zeitung” (Berlin), 11 września 1903 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 66, 68 — artykuł naukowy
- W. Z. Łyjak, „Katalog reklamowy firmy organmistrzowskiej »August Terletzki« z Elbląga (1857–1908)”, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1999, nr 1, s. 54 — artykuł naukowy
- M. Toeppen, „Eine Originalurkunde Gustav Adolfs über ein Kirchspiel in Westpreussen”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 27, 1889, s. 101–104 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 191 — artykuł naukowy
- „Ueber die Stiftung und die Schicksale der Kirche zu Thiensdorf in Westpreußen”, „Vaterländisches Archiv für Wissenschaft, Kunst, Industrie und Agrikultur, oder Preuß. Provinzial-Blätter” 14, Königsberg 1835, s. 239–253 (Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — artykuł naukowy
- „Kurtzer Bericht von dem Zustande des Evangelischen Gottesdienstes in denen Marienburgischen Werdern, seit dem Olivischen Frieden”, „Erleutertes Preußen” I, Königsberg 1724, s. 25–53 (Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa) — artykuł naukowy
- Księgi parafii ewangelickiej w Jeziorze (Thiensdorf) w portalu Archion: „Sonstige Verzeichnisse 1741–1750” (adnotacja Archionu „Konvertiten”; Archion 23672, EZA sygn. 980/6761), rejestry urodzeń, ślubów i pogrzebów mennonitów 1801–1875 (EZA sygn. 980/6769–6771), Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA) — źródło archiwalne
- Notatki pastora parafii ewangelickiej w Jeziorze (Thiensdorf) z lat 1761–1772, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/6762 (Archion 23693) — źródło archiwalne
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 36 — artykuł naukowy
- Archiwum Diecezji Elbląskiej, akta Ewangelickiej Superintendentury w Malborku, „Einpfarrungen” (1856–1889), s. 83–85 (Westpreussisch Kühlborn, 1871; kopia cyfrowa: Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — archiwalia
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1885, nr 14, s. 96 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.