Kaczynos — dawny kościół ewangelicki (Katznase)
Katznase
- Rok powstania
- 1705
- Powiat
- malborski
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Kaczynos, po niemiecku Katznase, leży w gminie Stare Pole na wschodnim skraju Żuław Malborskich. Kościoła ewangelickiego we wsi dziś nie ma: rozebrano go i w 1984 roku przeniesiono do Elbląga, gdzie przy ulicy Rawskiej służy jako kościół pod wezwaniem błogosławionej Doroty z Mątowów. Pozostał natomiast dawny cmentarz ewangelicki w centrum wsi, po zachodniej stronie głównej drogi, na wysokim terpie. Wojewódzka ewidencja zabytków datuje go na XVII wiek i nie wymienia zachowanych nagrobków. Została wyłącznie kompozycja zieleni: szpaler trzydziestu sześciu lip wzdłuż drogi od południowego wjazdu do wsi, dwustumetrowa aleja lipowa biegnąca od cmentarza na północ oraz przylegający do cmentarza od południa park wiejski, dawniej przydomowy, dziś ogólnodostępny. Wieś nadał wielki mistrz Winrych von Kniprode w dzień świętego Dionizego 1367 roku niejakiemu Hannusowi Arnoldisowi. Luteranizm przyszedł tu z sąsiedniego Królewa: w 1565 roku tamtejszy proboszcz rzymskokatolicki Friedrich Eichenbruch przeszedł wraz z dużą częścią gminy do Kościoła ewangelickiego. Jak podaje Hermann Eckerdt (1868), w Kaczynosie, po niemiecku Katznase, kazania protestanckie głoszono już od 1575 roku. Według Abrahama Hartwicha (1723) po Eichenbruchu duchownym gminy był Melchior Göbel, mieszkający jeszcze w Królewie (Königsdorf) i odprawiający nabożeństwa w jednej z zagród, dokąd przychodzili też mieszkańcy Kaczynosa, po niemiecku Katznase; zmarł w 1579 roku. W 1596 roku w Królewie mieszkał i głosił kazania Bran…
Źródła zewnętrzne
- mpzp.igeomap.pl — strona internetowa
- zulawy.infopl.info — strona internetowa
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 70, 71, 73, 74, 75, 76, 77, 78 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. III, hasło „Kaczy nos” — źródło drukowane
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868, s. 98 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 259, 260 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 147, pozycja 50 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 35 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 2, s. 352, 366, 493, 620; t. 3, s. 752; t. 4, s. 1076, 1141, 1151; t. 5, s. 1330, 1387; t. 6, s. 1749; t. 7, s. 1880, 1890, 1976 — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Królewiec), 17 września 1889 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” XVIII, 2017, s. 63–64 — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Przestrzeń liturgiczna kościołów ewangelickich w Prusach Królewskich”, „Studia Elbląskie” XXVI, 2025, s. 32 — artykuł naukowy
- ks. A. Starczewski, „Polichromia kościoła bł. Doroty z Mątów Wielkich w Elblągu”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 148–158 — artykuł naukowy
- Księga komunikujących, ochrzczonych, poślubionych i zmarłych parafii ewangelickiej w Kaczynosie (Katznase), założona w 1774 roku przez pastora Samuela Leonharda Wächtera, z zapiskami z lat 1785–1809, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/6635 (Archion 22589) — źródło archiwalne
- Księga metrykalna parafii ewangelickiej w Kaczynosie (Katznase), założona 22 czerwca 1681 roku, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/6634 (Archion 22568) — źródło archiwalne
- A. B. Krupa, „Władze partyjno-państwowe województwa elbląskiego wobec wizyty Jana Pawła II w Polsce w 1979 roku”, „Nasza Przeszłość” 144, 2025, s. 210–211 — artykuł naukowy
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.