Gardeja — kościół (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Gardeja, po niemiecku Garnsee, w powiecie kwidzyńskim, była miejscowością o wyraźnej większości ewangelickiej. Słownik geograficzny naliczył tu w 1867 roku 1 027 ewangelików wobec 35 katolików, a spis gmin z 1 grudnia 1910 roku — 895 ewangelików i 19 katolików; miejscowość stanowiła wówczas siedzibę własnej parafii ewangelickiej. Po dawnej świątyni pozostała gotycka wieża. Dziś obiekt jest kościołem filialnym pod wezwaniem świętego Józefa; otacza go cmentarz przykościelny, a przy nim stoi obelisk burmistrza Karla Chudoby. ⚠ Nazwa Garnsee powtarza się w spisach kilkakrotnie — ta miejscowość należy do powiatu kwidzyńskiego. 🟡 Położenie obiektu podano w przybliżeniu i wymaga ono sprawdzenia w terenie. Czas budowy podaje hasło Słownika geograficznego, prowadzone pod nazwą Garnsee: tutejszy kościół parafialny ewangelicki, „w czasie reformacyi katolikom wzięty”, miał filię w Cyganach i został w 1735 roku „z gruntu prawie nowo budowany, z wieżą kilkaset lat starszą”. Wyjaśnia to zachowaną wieżę gotycką przy młodszym korpusie: mury świątyni postawiono w XVIII wieku na miejscu starszej budowli, a wieżę zostawiono. *Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; Gemeindelexikon, spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku; wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Gardeja, pozycje 83–86.*