Nebrowo Wielkie — dawny kościół ewangelicki (obecnie Matki Bożej Królowej Polski)
Groß Nebrau
- Rok powstania
- 1747
- Powiat
- kwidzyński
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Kościół w Nebrowie Wielkim, po niemiecku Groß Nebrau, stoi przy ulicy Nadwiślańskiej, na działce 137/1, w gminie Sadlinki i powiecie kwidzyńskim — nad Wisłą, naprzeciw Nowego. Wzniesiono go jako świątynię ewangelicką patronatu królewskiego. Dziś jest to kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski. Według zestawienia Roberta Ziemiańskiego, opartego między innymi na schematyzmie diecezji elbląskiej z 1996 roku, katolicy przejęli kościół w 1946 roku; daty poświęcenia zestawienie nie podaje. Innych wiadomości o losach budowli po 1945 roku nie ustalono. Rejestr zabytków województwa pomorskiego wymienia go pod numerem A-1441 z 3 marca 1994 roku, wojewódzka ewidencja zabytków — pod pozycją 124 arkusza gminy Sadlinki. Parafia istniała tu w 1396 roku: przywilej biskupa pomezańskiego Jana wydano wtedy na prośbę i za wspólną wolą proboszcza, mieszkańców i całej gminy. Świątynia, która stoi dziś, jest czwartą z kolei. Najstarszą, przedreformacyjną, uszkodziło przerwanie wału wiślanego w 1505 roku, a zniszczyła wojna 1520 roku; jej fundamenty odkryto w 1799 roku na starym cmentarzu między Wielkim a Małym Nebrowem. Przywilej biskupa Pawła Speratusa i księcia Albrechta z 1547 roku, mówiąc o trzech dawnych łanach proboszczowskich, odsyłał mieszkańców do ordynacji krajowych i kościelnych — wtedy kościoła i parafii we wsi już nie było. Drugą budowlę zapowiedziano w 1586 roku na wale ku Wiśle i wzniesiono w 1590 roku; 11 czerwca 1624 roku, za pastora Heinricha Schütza, p…
Źródła zewnętrzne
- Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku — rejestr zabytków
- Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Sadlinki (stan 29 VIII 2026), pozycja 121 i 122 — ewidencja konserwatorska
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen”, z. 11: „Der Kreis Marienwerder östlich der Weichsel”, Danzig 1898, s. 89 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 518 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. VI, hasło „Nebrowo” — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 70 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 2, s. 421, 551; t. 3, s. 972, 975; t. 4, s. 1255; t. 6, s. 1634, 1643; t. 7, s. 1830, 2056 — źródło drukowane
- Erich Wernicke, „Kreis Marienwerder. Aus der Geschichte des Landkreises bis zum 19. Jahrhundert”, Hamburg 1979 (Sonderschrift 42), s. 144–153 — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Königsberg), 4 października 1886 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Königsberg), 17 lutego 1887 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Königsberg), 17 lutego 1888 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 16 czerwca 1901 roku, s. 13 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 25 września 1912 roku, s. 12 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 10 marca 1920 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- E. Wernicke, „Bauernhäuser der Marienwerderer Niederung und die Geschichte ihrer Bewohner”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Marienwerder”, z. 50, Marienwerder 1912, s. 17–18 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 192 — artykuł naukowy
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 238 — wykaz duchownych
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 3, s. 30 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, księga parafii Groß Nebrau („Sonstige Verzeichnisse 1624–1762”), spis pastorów „Einige Nachrichten”, skan 9, dostęp przez portal Archion (24314) — źródło archiwalne
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.