7.9. Pastor wiejski: portret zbiorowy

7.9. Pastor wiejski: portret zbiorowy

Kim byli pastorzy żuławskich parafii? Wizytacje kościelne — przeprowadzane regularnie od drugiej połowy XVI wieku — pozwalają nakreślić ich zbiorowy portret.

Typowy żuławski pastor drugiej połowy XVI wieku był absolwentem gdańskiego Gymnasium Academicum lub jednego z uniwersytetów Rzeszy — najczęściej Wittenbergi, Królewca lub Rostocku. Znał łacinę, potrafił — przynajmniej w teorii — czytać Biblię w oryginale greckim i hebrajskim, posiadał solidne podstawy teologii luterańskiej. Wizytacje niekiedy ujawniały jednak pastorów, których wiedza teologiczna pozostawiała wiele do życzenia — zwłaszcza na małych, ubogich parafiach, które nie mogły przyciągnąć najlepiej wykształconych kandydatów.

Utrzymanie pastora zapewniała parafia: uposażenie ziemskie (kilkadziesiąt mórg ziemi parafialnej, którą pastor uprawiał sam lub za pośrednictwem parobka), opłaty za posługi duszpasterskie (chrzty, śluby, pogrzeby) oraz naturalia od parafian (zboże, drewno, masło, jaja). Kizik, analizując rachunki parafialne, wykazywał, że dochody żuławskich pastorów były stosunkowo dobre — porównywalne z dochodami zamożniejszych chłopów, choć dalece niższe niż dochody pastorów w samym Gdańsku³¹.

Pastor pełnił na wsi wiele ról: był nauczycielem (prowadził szkółkę parafialną lub nadzorował kantora), kronikarzem (prowadził księgi parafialne), pośrednikiem między światem wiejskim a miejskim (czytał gazety, korespondował z kolegami, jeździł na synody). Był — obok sołtysa — najważniejszą figurą w życiu wsi, a jego wpływ wykraczał daleko poza sprawy ściśle religijne.