Charbrowo — cmentarz przykościelny (ewangelicki)

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz przykościelny w Charbrowie (niemieckie Charbrow, także Degendorf) był nekropolią ewangelicką użytkowaną do 1945 roku. Daty założenia nie da się ustalić: powstał prawdopodobnie wraz z pierwszym domem modlitwy w XIV wieku i zajmował całe wzgórze, na którym stoi kościół. 📌 Reformacja przyszła tu wcześnie. Michael Quandt, którego Müller nazywa „pierwszym”, został ordynowany w 1553 roku i objął Charbrowo około 1564; parafia obejmowała jeszcze Freest, Labenz, Vietzig, Speck, Nesmachow, oba Kanzowy, Scharschow i Roschütz, a jej filią była kaplica w Roszczycach. 📌 Rzecz w tej okolicy nieoczywista: patroni z rodu von Somnitz byli wyznania reformowanego, kalwińskiego, i w latach 1671–1736 obsługiwali parafię duchowni reformowani. Luteran i reformowanych połączyła dopiero unia z 1817 roku. Kazania długo głoszono po polsku, a nabożeństwa kaszubskie odprawiano tu mniej więcej do 1870 roku. Obecną świątynię wzniesiono w 1669 roku na miejscu poprzedniej, kosztem 4904 talarów, i ze starego, katolickiego kościoła ocalało prezbiterium; fundację przypisuje się rodowi von Somnitz, choć część przekazów łączy odbudowę z poprzednimi właścicielami, Krokowskimi. Organów świątynia nie miała przez blisko sto pięćdziesiąt lat — pierwszy positiv postawiono w 1811 roku, dzisiejsze pochodzą z 1901. Z czasem robiło się ciasno, więc w drugiej połowie XIX wieku teren cmentarza powiększono, a na nowej części stanął betonowy pomnik poległych w pierwszej wojnie światowej — z napisem „Unsern im Weltkr…