Gniew — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Gniew (niemieckie Mewe) leży na katolicko-polskim Kociewiu, a mimo to przez cały wiek XIX był miastem w znacznej części ewangelickim i niemieckim. W 1783 roku opisywano go jako zamieszkany przez „prawie samych ewangelickich Niemców”; w 1816 roku naliczono tu 937 ewangelików, w 1871 roku już 2100 — wobec 1700 katolików. Od schyłku stulecia proporcja się odwróciła: w 1890 roku było 1504 ewangelików i 2428 katolików. Wierni gromadzili się w kościele ewangelickim na rynku, wzniesionym w latach 1818–1823 według projektu Karla Friedricha Schinkla, pod kierownictwem S. Sachsa; Harnoch podaje dzień poświęcenia — 3 sierpnia 1823 roku — i notuje kościół murowany, pod patronatem prywatnym, z trzema dzwonami, przy 3052 duszach, 124 chrztach, 34 ślubach i 1420 komunikantach rocznie. Gniewska gmina była zresztą znacznie starsza od swojej świątyni: ewangelickie księgi ślubów prowadzono tu od 1681 roku, chrztów od 1682, pogrzeby gminy miejskiej notowano od 1766 roku, a wiejskiej od 1783. To dziedzictwo luterańskie, po 1817 roku unijne. Świątynia przetrwała wojnę, a rozebrano ją dopiero w latach 1955–1957. Cmentarz miejskiej gminy ewangelickiej zlikwidowano po 1945 roku, wraz z wysiedleniem ludności niemieckiej, i zamieniono go w park — parkiem pozostaje do dziś. Trzy stulecia wcześniej rachunek szedł w drugą stronę. 📌 Wizytacja zapisała dzień, w którym gniewska fara wróciła do katolickiego kultu: 1 lipca 1596 roku. Kościół — murowany, z wieżą — był, jak zanotowano, „przez prawie czterdzieśc…