Wielki Garc — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Wielki Garc, po niemiecku Groß Gartz — w starszych zapisach Groß Garz — leży około 6 kilometrów na północny wschód od Pelplina. Przed 1945 rokiem należał do powiatu tczewskiego (Kreis Dirschau) w rejencji gdańskiej, w prowincji Prusy Zachodnie, a w latach 1920–1939 do Drugiej Rzeczypospolitej, w województwie pomorskim. Wieś była w większości polska i katolicka. Ma własny gotycki kościół parafialny pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny z szesnastego wieku, a proboszcza udokumentowanego od wieku osiemnastego. Ewangelicy — luteranie i unijni — stanowili tu mniejszość; 🟡 domysł, że wzmocniło ją niemieckie osadnictwo końca dziewiętnastego wieku, nie ma pokrycia w źródłach. Własnego kościoła ani zboru ewangelickiego we wsi nie było, a jedynym materialnym śladem tej wspólnoty pozostał cmentarz, założony na początku dziewiętnastego wieku. Z osadnictwem mennonickim obiekt nie ma związku. 📌 Wykaz gmin z 1885 roku mówi jednak wprost, do kogo tutejsi ewangelicy należeli: do parafii w Rudnie (w wykazie zniekształcone „Rauben”), gdzie stał kościół ewangelicki. Ten sam wiersz podaje 317 mieszkańców, wśród nich 64 ewangelików i 253 katolików. Trzydzieści sześć lat później pierwszy spis Rzeczypospolitej, z 30 września 1921 roku, zastał we wsi 357 mieszkańców, w tym 23 wyznania ewangelickiego; narodowość polską podało 337 osób, a niemiecką 20. 📌 Do Wielkiego Garca należy też zapis, który w atlasie stał dotąd pod Rudnem. Wizytacja archidiakonatu pomorskiego notuje prz…