Ryzowie — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Ryzowie to przysiółek pod Skórczem (po niemiecku Skurz), na Kociewiu, w powiecie starogardzkim. Tutejszy cmentarz służył ewangelickiej mniejszości Skórcza, który *Słownik geograficzny* opisuje jako wieś kościelną. Cmentarz należał do parafii ewangelickiej w Skórczu, utworzonej prowizorycznie 26 grudnia 1846 roku, a ostatecznie dekretem z 9 października 1855 roku. Jej kościół, poświęcony 20 maja 1852 roku, ma w atlasie osobny wpis. Około 1890 roku cały okręg parafialny liczył 1376 dusz i miał dwanaście cmentarzy. Według wojewódzkiej ewidencji zabytków cmentarz leży około 600 metrów na północny wschód od środka wsi i około 150 metrów na południowy wschód od szosy ze Skórcza do Barłożna, a jego powierzchnia wynosi 0,1 hektara. Gminny program opieki nad zabytkami podaje jako datę jego powstania 1848 rok; grupa drzew na terenie cmentarza jest pomnikiem przyrody. Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku nie opisywał *Rüßhof* osobno, lecz odsyłał do hasła *Skurz* (wieś królewska), opisanego razem z *Rüßhoff*. Dla *Skurz* podawał 200 budynków mieszkalnych i 1702 mieszkańców, w tym 349 ewangelików, 1318 katolików i 35 Żydów. Wymieniał tam folwark, 56 gospodarstw chłopskich i 85 zagród chałupniczych, a także lekarza i aptekę; co cztery tygodnie odbywał tam dni sądowe oddział sądu powiatowego ze Starogardu. Ewangelicy i katolicy należeli do miejscowych parafii. *Słownik geograficzny* podaje dla 1885 roku w całym okręgu 2016 mieszkańców — 1604 katolików, 376 ewangelików i 3…