Szpęgawsk — cmentarz ewangelicki
Spengawsken
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- starogardzki
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Cmentarz poewangelicki w Szpęgawsku leży poza wsią, na terenie leśnym, około 1500 metrów na zachód od torów kolejowych, i zajmuje 0,84 hektara. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go pod pozycją 114, a stojący na nim grobowiec osobno, pod pozycją 113. Grobowiec jest dziś ruiną — z dwóch wieżyczek została jedna. Według opisu krajoznawczego to neoromańskie mauzoleum rodziny von Paleske, właścicieli tutejszego majątku, z pustym już miejscem po herbie i zniszczonym malowidłem wnętrza. Wilhelm von Paleske (1794–1873) objął dobra w 1829 roku, a miejscowa tradycja wiąże powstanie grobowca ze śmiercią jego pierwszej żony, Therese von der Schulenburg, w 1836 roku; dokumenty urzędowe datują budowlę ogólniej na drugą połowę XIX wieku. Według tego samego opisu krajoznawczego cmentarz funkcjonował w latach 1816–1916. ⚠ Nie należy go mylić z cmentarzem ofiar zbrodni w Lesie Szpęgawskim z lat 1939–1940. To inne miejsce i inna historia. Gminny program opieki nad zabytkami na lata 2020–2023 opisuje cmentarz jako słabo widoczny w terenie, zaniedbany i zachowany szczątkowo, położony poza wsią, na terenie leśnym; odnotowuje na nim murowaną kaplicę grobową i datuje go na początek dziewiętnastego wieku. Szpęgawsk, po niemiecku Spengawsken, a w latach 1942–1945 w formie zgermanizowanej Pangau, leży około sześciu kilometrów na północny wschód od Starogardu Gdańskiego, na przesmyku między jeziorami Szpęgawskimi. *Słownik geograficzny* opisuje to położenie jako malownicze — dwa długie jeziora, pr…
Źródła zewnętrzne
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie) — ewidencja konserwatorska
- Grobowiec rodziny von Paleske — Kociewie24.eu — kwerenda workflow
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XII, hasło Szpęgawsk — źródło drukowane
- ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej”, Pelplin 1880 — źródło drukowane
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. II”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 85 (2006) — repertorium archiwalne
- E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 79 — źródło drukowane
- M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 254 (s. 10), nr 1220 (s. 91), nr 1221 (s. 91–92) — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 221, pozycja 239 — źródło drukowane
- „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 176 — źródło drukowane
- „Westpreussisches Güter-Adressbuch”, Stettin 1903, s. 68–69 — źródło drukowane
- „Handbuch des Grundbesitzes”, Prusy Zachodnie, 1909, s. 122 — źródło drukowane
- E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 78–79 — źródło drukowane
- Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1926 nr 2 poz. 14, pozycja 251 — źródło drukowane
- Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1927 nr 2 poz. 13, pozycja 130 — źródło drukowane
- Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1930 nr 8 poz. 60, pozycja 34 — źródło drukowane
- Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1933 nr 22 poz. 175, pozycja 11 — źródło drukowane
- Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1939 nr 12 poz. 65, pozycja 181 — źródło drukowane
- „Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa”, Warszawa 1928, s. 1219 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 22 — źródło drukowane
- Gminny program opieki nad zabytkami gminy Starogard Gdański na lata 2020–2023, oprac. J. Nawrot-Bukowiec, Starogard Gdański 2020, s. 63–65 — program opieki nad zabytkami
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.