Szpęgawsk — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Szpęgawsk, po niemiecku Spengawsken, a w latach 1942–1945 w formie zgermanizowanej Pangau, leży jakieś siedem kilometrów na północny wschód od Starogardu Gdańskiego, na przesmyku między jeziorami Szpęgawskimi. Wzmiankowany jest od 1341 roku. Przed 1920 rokiem należał do Kreis Preußisch Stargard, w latach 1920–1939 do Drugiej Rzeczypospolitej, w pasie zwanym korytarzem, a w latach 1939–1945 znalazł się pod okupacją niemiecką. Kociewie było w większości polskie i katolickie, ale w samym Szpęgawsku proporcje wyrównywały się niemal do połowy: Słownik geograficzny notuje tu 174 katolików i 150 ewangelików. Warstwę ewangelicką, luterańską i unijną, tworzyła niemiecka mniejszość związana z majątkiem ziemskim — dwór klasycystyczny pochodzi z około 1800 roku — oraz z koleją; parafię mieli w Starogardzie. Z miejscowym dworem wiązał się malarz Eduard Hartung (1866–1939). 📌 Śladem tej społeczności jest cmentarz poewangelicki. ⚠ Nie należy go mylić z cmentarzem ofiar zbrodni w Lesie Szpęgawskim z lat 1939–1940. To inne miejsce i inna historia. 📌 Znacznie starsze są dzieje tutejszego kościoła katolickiego. Świątynia pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny, patronatu prywatnego, otrzymała odpusty od biskupa kujawskiego Jana w 1424 roku; proboszcz miał trzy włóki, a do parafii należały Zduny. Wizytacja biskupa Hieronima Rozrażewskiego, około 1583 roku, zastała tu kościół drewniany, niedawno naprawiony, konsekrowany, z dobrze ogrodzonym cmentarzem; wieś należała wtedy do Michała P…