Pawłowo — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Pawłowo, do 1945 roku Groß Paglau, leży na skraju Wyżyny Gdańskiej, tam gdzie kończą się Kaszuby katolickie, a zaczyna wieś po wsi mieszana wyznaniowo. Do 1920 roku należało do prowincji Prusy Zachodnie. 🔴 Dalszych losów administracyjnych nie da się podać z czystym sumieniem. Powtarzano dotąd w tym miejscu, że w latach 1920–1939 wieś należała do Wolnego Miasta Gdańska, a w latach 1939–1945 do Reichsgau Danzig-Westpreußen — tymczasem wiersz spisowy tej wsi stoi zarówno w 1885, jak i w 1910 roku w powiecie Berent, czyli kościerskim, a ten po 1920 roku pozostał w całości przy Polsce. Oba zdania zostały wycofane jako pozbawione oparcia. 📌 Przewaga ewangelicka była tu przytłaczająca. Spis z 1 grudnia 1885 roku wykazał 532 mieszkańców, w tym 494 ewangelików i zaledwie trzydziestu ośmiu katolików; jedni i drudzy chodzili do kościoła w Schöneck, czyli w Skarszewach. Wiersz stoi na stronie 44 pod pozycją 138 i opatrzony jest podwójnym krzyżykiem, którym spis znaczy obwody dworskie z majątkiem. 📌 Wątpliwość o homonim została zmierzona: w całym naszym odczycie spisu z 1885 roku nazwa Groß Paglau pada jeden jedyny raz, właśnie w tym wierszu, więc wcześniejsza obawa o drugą wieś tej nazwy w powiecie chojnickim nie znajduje potwierdzenia. Tutejsi ewangelicy byli luteranami i ewangelikami unijnymi Kościoła staropruskiego; mennonici osiedlali się na Żuławach, nie na Wyżynie. Własnego kościoła wieś nie miała — został po niej cmentarz z grobowcem, ujęty w gminnej ewidencji zabytków gminy Trą…