Sobowidz — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Sobowidz — po niemiecku Sobbowitz — był rzadkim na tej ziemi przypadkiem: wsią, która miała własną parafię ewangelicką, własny kościół i własną szkołę, a nie tylko cmentarz po sąsiedzku. Katolicy podlegali parafii w Trąbkach Wielkich. Do 1920 roku wieś należała do prowincji Prusy Zachodnie; 🟡 spis z 1885 roku zalicza ją jeszcze do powiatu starogardzkiego (Preußisch Stargard), a dopiero później znalazła się w powiecie gdańskim wyżynnym. W latach 1920–1939 leżała w Wolnym Mieście Gdańsku, w Landkreis Danziger Höhe — granica z Polską biegła około kilometra na południe — a w latach 1939–1945 w Reichsgau Danzig-Westpreußen. 📌 Rangę miejsca wyznaczał zamek. Krzyżacy wznieśli tu warownię, która przy końcu ich panowania zaginęła — opisał to ksiądz Jakub Fankidejski. Że nie była to zwykła strażnica, poświadcza dokument wystawiony w Sobowidzu 24 czerwca 1432 roku: wielki mistrz Paul von Rußdorf nadał w nim gdańskim marynarzom plac na Nowej Grobli pod budowę kaplicy i przytułku dla chorych, wraz z rozporządzeniami o ich urządzeniu. Odpis z piętnastego wieku przechowuje archiwum miasta Gdańska, drugi — archiwum państwowe w Królewcu. Za czasów polskich mieszkali w Sobowidzu starostowie niegrodowi, którzy w siedemnastym wieku utrzymywali osobną kaplicę, na tyle obszerną, że w aktach urzędowych bywa nazywana kościołem; późniejszych wiadomości o niej brak. Pierwszy kościół ewangelicki poświęcono tu 2 marca 1789 roku. 🔴 Powtarzany dotąd w tym miejscu rok 1798 nie ma oparcia w źródłach: rok …