Juszkowo — kościół ewangelicki (Gischkau, nieistniejący)

Z Wikipedii (PL)

Juszkowo, po niemiecku Gischkau, leży na Wyżynie Gdańskiej, a jego początki sięgają najstarszych osad Pomorza — z tutejszych cmentarzysk pochodzą denary rzymskie. Była to wieś książęca: Mściwoj I zapisał ją cystersom oliwskim, Świętopełk II zapis cofnął w 1220 roku, a po Krzyżakach król Kazimierz nadał ją gdańszczanom. Do 1919/20 roku Juszkowo należało do prowincji Prusy Zachodnie, w latach 1920–1939 do Wolnego Miasta Gdańska, a w latach 1939–1945 do okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie; od 1887 do 1939 roku było samodzielną gminą w powiecie Danziger Höhe. Wieś miała własną parafię luterańską z kościołem parafialnym i szkołą na miejscu — tak opisuje ją Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, podając zarazem 324 ewangelików przy 100 katolikach; w 1910 roku Juszkowo liczyło 357 mieszkańców ogółem. Katolicy należeli do parafii świętego Wojciecha, a od 1923 roku do parafii w Pruszczu. Tutejszą świątynię poświęcono w 1649 roku. 📌 Kościół stał tu jednak znacznie wcześniej, a jego przejście w ręce ewangelików zostało zapisane niezwykle dokładnie. Wizytacja biskupa Hieronima Rozrażewskiego z około 1583 roku zastała w Juszkowie kościół murowany z drewnianą wieżą, filię parafii świętego Wojciecha, od wielu lat — jak twierdzono — w posiadaniu heretyckiego duchownego imieniem Antoni Pomeranus, któremu juszkowscy poddani płacili daninę. Wizytator notował zwykle samo istnienie innowiercy; tutaj podał jego imię, a przy tym zaznaczył, że wieś należy do Gdańska…