Krzywe Koło — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Krzywe Koło, po niemiecku Kriefkohl, dawniej Kriwakol, to żuławska wieś nad Motławą; do 1920 roku należała do powiatu tczewskiego (Kreis Dirschau), a później do powiatu gdańskiego nizinnego (Kreis Danziger Niederung). Pierwszy przywilej dał jej w 1363 roku wielki mistrz Winrych von Kniprode — piętnaście włók i jedenaście morgów. W latach 1558 i 1591 wieś spierała się o włóki sołtyskie. Cmentarz zachował się na działce 142, około stu metrów od kościoła, i jest osobnym założeniem, nie cmentarzem przykościelnym. Rejestr zabytków województwa pomorskiego ujmuje go pod numerem A-1883 (decyzja z 17 kwietnia 2012 roku) jako „cmentarz luterański, nieczynny” i datuje na drugą połowę wieku osiemnastego. Wojewódzka ewidencja zabytków opisuje go jako cmentarz luterański wraz z dwiema płytami nagrobnymi, czterema stelami i starodrzewem; stele są bogato zdobione. Tutejszy kościół, gotycki, z XIV wieku, przebudowany w latach 1685–1686, z polichromiami z 1687 roku i wieżą z lat 1747–1748, po Reformacji służył ewangelikom i pozostał w ich rękach do 1945 roku; katolicy chodzili do Giemlic. Nie był kościołem parafialnym, lecz kaplicą: spis z 1885 roku przypisuje tutejszych ewangelików parafiom w Steblewie i Koźlinach, a Hermann Freytag opisuje Krzywe Koło jako część parafii steblewskiej. Działała tu szkoła ewangelicka od 1604 roku, z własnym budynkiem od 1614; w 1682 roku służbę kościelną w kaplicy przejął nauczyciel z Krzywego Koła; wcześniej pełnił ją nauczyciel ze Steblewa. Udział wsi w cię…