Krzywe Koło — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Krzywe Koło, po niemiecku Kriefkohl, dawniej Kriwakol, to żuławska wieś nad Motławą, w najżyźniejszej części Żuław; przed 1945 rokiem należała do Kreis Danziger Niederung. Pierwszy przywilej dał jej w 1363 roku wielki mistrz Winrych von Kniprode — piętnaście włók i jedenaście morgów — a w latach 1558 i 1591 wieś spierała się o włóki sołtyskie. Była wyznaniowo mieszana: Słownik geograficzny liczy tu 233 katolików, 222 ewangelików, pięcioro mennonitów i pięcioro Żydów. Mennonici tworzyli więc niewielką, odrębną wspólnotę — został po niej dom mennonicki z początku XIX wieku — a cmentarz, o którym mowa, należał do luteran. Tutejszy kościół, gotycki, z XIV wieku, przebudowany w latach 1685–1686, z polichromiami z 1687 roku i wieżą z lat 1747–1748, po Reformacji stał się świątynią ewangelicką i pozostał nią do 1945 roku; katolicy chodzili do Giemlic. Około stu metrów od niego zachował się cmentarz ewangelicki z bogato zdobionymi stelami i dwiema dużymi siedemnastowiecznymi płytami nagrobnymi. 🟡 Datowanie samego cmentarza na XVIII wiek trudno pogodzić z tymi płytami, starszymi o całe stulecie; nota rekordu nazywa go zresztą przykościelnym, a opis stawia sto metrów dalej — jedno i drugie do sprawdzenia w terenie. Po 1945 roku kościół przejął Kościół rzymskokatolicki — jest dziś świątynią filialną pod wezwaniem Znalezienia Krzyża Świętego — a protestancka ludność niemiecka ustąpiła. Cmentarz przetrwał jako relikt. 📌 Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego …