Cygany — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz ewangelicki w Cyganach, po niemiecku Zigahnen, w gminie Gardeja, zachował się jako relikt. Cmentarz leży na północnym krańcu wsi, po wschodniej stronie drogi do Krzykos. Cygany leżą nieco ponad dawną milę od Kwidzyna. Dzieje tutejszego kościoła opisał ksiądz Jakub Fankidejski. „Wieś Cygany z krzyżackich czasów posiadała kościół swój parafialny” — pisze. Luteranie zamienili go na filię Ślemna, czyli Gardei, „a później zupełnie zaniechali: roku 1721 stał kościół w Cyganach pusty i bliski upadku; patronatu był prywatnego”. Inwentarz zabytków Heisego, powołując się na Harnocha, wspomina w 1727 roku kościół filialny Gardei w Cyganach. Fankidejski opisuje jednym tchem trzy pomezańskie wsie — obok Cyganów Czarne Dolne i Biskupiczki: w Czarnem Dolnem kościół parafialny, dawniej katolicki, „posiadają luteranie do dziś dnia”, przy patronacie rządowym. W Biskupiczkach świątynia przeszła w ręce innowierców wcześnie, a w siedemnastym wieku zupełnie opustoszała i zaginęła. Wieś należała dawniej do diecezji pomezańskiej; później luteranie należeli do parafii w Gardei (Garnsee), a katolicy — do parafii w Szynwałdzie (Groß Schönwalde). Cygany dzieliły się na dwie części: wieś włościańską i dobra rycerskie, położone zaraz przy wsi. Słownik geograficzny notuje we wsi włościańskiej 335 ewangelików i jednego katolika, a w dobrach rycerskich 180 ewangelików i czterech katolików. We wsi działała szkoła. Według spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku sam obszar dworski liczył 192 miesz…