Bądze — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Bądze, po niemiecku Bensee, leży na Powiślu. W powiecie sztumskim wieś należy do gminy Stary Dzierzgoń. Przed 1945 rokiem wieś należała do powiatu morąskiego w rejencji królewieckiej, w prowincji Prusy Wschodnie; własnego kościoła nie miała. Wzmiankowano ją w 1294 roku, w Puszczy Pruskiej. W źródłach niemieckich jezioro, nad którym leży, zapisywano jako Bansee. Cmentarz opisuje wojewódzka ewidencja zabytków: leży po południowej stronie brukowanej drogi z Bądzy do Jerzwałdu. W tej ewidencji cmentarz zajmuje 10 arów i pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. Po 1945 roku ludność niemiecka uciekła bądź została wysiedlona, a cmentarz opuszczono. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Stary Dzierzgoń na lata 2012–2015 umieszcza go w gminnej ewidencji zabytków. W programie nazwano go cmentarzem ewangelickim. W tym programie podano powierzchnię cmentarza, 0,10 ha, i datowanie na 2 połowę XIX wieku. Karta cmentarza z października 1990 roku ocenia go słowami: „nagrobki w większości zniszczona; drzewostan zachowany w ok. 70 %. Stan zły.”. Zachowało się wtedy około 16 nagrobków wolnostojących, a mogiły były nieczytelne. Z końca XIX wieku pochodził najstarszy nagrobek, który się wtedy zachował na cmentarzu. Cmentarz nie miał ogrodzenia, a z obwiedniowych obsadzeń pozostały trzy klony w stanie zadowalającym. W stanie złym były pojedyncza lipa, trzy żywotniki i kilkadziesiąt świerków. Almanach parafii Prus Wschodnich z 1912 roku zalicza tę miejscowość do parafii Stary Dzierzgoń (Alt Chri…