Folwark — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Folwark, po niemiecku Vorwerk, leży na wyżynie Powiśla, w dawnym powiecie morąskim w rejencji królewieckiej, w prowincji Prusy Wschodnie. Tutejsi protestanci byli luteranami; mennonici, z którymi bywają myleni ewangelicy tych stron, osiedlali się na żuławskich depresjach. Własnego kościoła ani kaplicy wieś nie miała. Około dwóch kilometrów dalej leży Stary Dzierzgoń, po niemiecku Alt Christburg, gdzie od 1591 roku działała parafia luterańska. Tamtejszy kościół pochodzi z XIV wieku; Adolf Boetticher opisał go jako świątynię ewangelicką pod patronatem królewskim, przed reformacją należącą do archiprezbiteratu dzierzgońskiego — ceglaną, z wieżą o kilku rozczłonkowanych kondygnacjach i ze wschodnim szczytem schodkowym o pięciu blendach ostrołukowych. Dziś kościół jest rzymskokatolicki. 🟡 Do tej parafii Folwark najpewniej należał, ale potwierdzenia w źródłach brakuje: wykaz gmin z 1885 roku obejmuje Prusy Zachodnie, a wykaz z 1898 roku prowincję Pomorze, więc powiatu morąskiego nie sięga żaden z nich. Jedynym śladem miejscowej wspólnoty ewangelickiej pozostał cmentarz. Gminna ewidencja zabytków lokuje go około dwustu metrów na wschód od zabudowań wsi, po północnej stronie szosy na Przezmark; zajmuje trzydzieści pięć arów i pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. Po 1945 roku, wraz z wysiedleniem ludności niemieckiej, cmentarz porzucono; dziś jest nieużytkiem. We wsi zachował się secesyjny budynek stacji kolejowej. 🟡 Datowanie go na koniec XIX wieku stoi na samej krawędzi możliwego…